საქართველოს უმთავრესი სიწმინდეები

 საქართველოს ქრისტიანული ისტორია თითქმის ჩვიდმეტი საუკუნისაა (სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადდა 326 წელს). ამ ხნის განმავლობაში ქვეყანაში მრავალი სიწმინდე დაგროვდა, თუმცა მათ შორის განსაკუთრებული, ცენტრალური ადგილი მცხეთასა და სვეტიცხოველს უკავშირდება. საქართველოს ხშირად უწოდებენ „ღვთისმშობლის წილხვედრ ქვეყანას“, ხოლო მცხეთას — „მეორე იერუსალიმს“.

აი, საქართველოს უმთავრესი ქრისტიანული სიწმინდეების დეტალური მიმოხილვა:

1. მცხეთა — „მეორე იერუსალიმი“

მცხეთა საქართველოს უძველესი დედაქალაქია, სადაც წმინდა ნინოს ქადაგებით ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადდა. ქალაქს „მეორე იერუსალიმი“ ეწოდა იმის გამო, რომ აქ თავმოყრილია იესო ქრისტეს ცხოვრებასთან დაკავშირებული უდიდესი სიწმინდეები, რომლებიც მსოფლიოს სხვა არცერთ ქრისტიანულ ქვეყანაში არ მოიპოვება.

2. სვეტიცხოველი და კვართი უფლისა

სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარი ქართული ქრისტიანობის გულია. ტაძრის ისტორია და მისი სახელი პირდაპირ უკავშირდება უფლის კვართს:

• კვართის ჩამოსვენება: ახ.წ. I საუკუნეში, იესო ქრისტეს ჯვარცმისას, იერუსალიმში იმყოფებოდნენ მცხეთელი ებრაელები — ელიოზ მცხეთელი და ლონგინოზ კარსნელი. მათ რომაელი ჯარისკაცებისგან წილისყრით ხვდათ წილად ქრისტეს კვართი (უზარმაზარი ურთმელი სამოსი) და მცხეთაში ჩამოასვენეს.
• სიდონიას საფლავი: მცხეთაში ელიოზს შემოეგება მისი და, სიდონია. მან კვართი გულში ჩაიკრა და ქრისტეს მიმართ უდიდესი სიყვარულისგან იქვე სული განუტევა. კვართი ხელებიდან ვერ გამოჰგლიჯეს, ამიტომ სიდონია კვართთან ერთად დაკრძალეს მეფის ბაღში.
• სვეტი ცხოველი (ცოცხალი სვეტი): IV საუკუნეში, როდესაც წმინდა ნინომ და მირიან მეფემ სიდონიას საფლავზე პირველი ხის ეკლესიის აშენება დაიწყეს, საფლავზე ამოსული ლიბანის კედრისგან 7 სვეტი გამოთალეს. მეშვიდე, ცენტრალური სვეტი ჰაერში ამაღლდა და სასწაულებრივად, კურნების მიმცემი მირონით მიწაზე დაეშვა. აქედან მოდის ტაძრის სახელი — სვეტი-ცხოველი (სიცოცხლის მომცემი სვეტი).
• სად არის კვართი დღეს? უფლის კვართი დღესაც სვეტიცხოვლის ტაძრის მიწისქვეშეთში, სპეციალური ქვის ჩარდახის (სვეტის) ქვეშ არის დაკრძალული. არქეოლოგიური გათხრები ამ ადგილას რელიგიური მიზეზების გამო არასდროს ჩატარებულა.

3. სხვა უდიდესი სიწმინდეები სვეტიცხოველში

უფლის კვართის გარდა, სვეტიცხოვლის ტაძარში დასვენებულია:

• ელია წინასწარმეტყველის ხლამი (მოსასხამი): ძველი აღთქმის უდიდესი წინასწარმეტყველის სამოსი, რომელიც მცხეთელმა ებრაელებმა ბაბილონის ტყვეობის პერიოდში ჩამოიტანეს საქართველოში.
• უფლის კვართის ნაწილი და წმინდა ფეხსაცმელი: გადმოცემით, ტაძარში ასევე ინახება ქრისტეს სამოსის სხვა ფრაგმენტებიც.

4. წმინდა ნინოს ვაზის ჯვარი

საქართველოს განმანათლებლის, წმინდა ნინოს ჯვარი ქართული ეკლესიის უმთავრესი სიმბოლოა.

• კაპადოკიიდან წამოსულ ნინოს ღვთისმშობელმა სიზმარში გადასცა ვაზის ტოტებისგან შეკრული ჯვარი. ნინომ ვაზის ტოტები საკუთარი თმით შეკრა.
• ამ ჯვარს აქვს დამახასიათებელი, დაბლა დახრილი ფრთების ფორმა.
• საუკუნეების მანძილზე ჯვარი მტრებისგან დასამალად მთაში (ყაზბეგში, ანანურში) ინახებოდა, ერთი პერიოდი რუსეთშიც იყო გატანილი. დღეს ეს უდიდესი სიწმინდე თბილისის სიონის საკათედრო ტაძარშია დასვენებული.

5. წმინდა ნინოს საფლავი (ბოდბე)

წმინდა ნინო გარდაიცვალა კახეთში, დაბა ბოდბეში. მისი სურვილისამებრ, ის იქვე დაკრძალეს. მიუხედავად იმისა, რომ საუკუნეების მანძილზე უამრავი დამპყრობელი (მათ შორის შაჰ-აბასი) ცდილობდა საფლავის ხელყოფას, ის დღემდე ხელშეუხებელია და ბოდბეს დედათა მონასტერში მომლოცველთა უწყვეტ ნაკადს იზიდავს.

6. აწყურისა და ხახულის ღვთისმშობლის ხატები

საქართველოში ინახებოდა ლუკა მახარებლის მიერ დაწერილი უძველესი ხატები, ასევე პირველი საუკუნის უნიკალური სიწმინდეები. მათ შორის ყველაზე ცნობილია ხახულის ღვთისმშობლის ხატი (ცნობილი მისი გრანდიოზული ოქრომჭედლური კარედით) და აწყურის ღვთისმშობლის ხატი, რომელიც ანდრია პირველწოდებულმა ჩამოასვენა საქართველოში. დღეს ამ ხატების ორიგინალები დაცულია თბილისში, ხელოვნების მუზეუმის შალვა ამირანაშვილის სახელობის საგანძურში.

წმინდა ანდრია პირველწოდებულის სახელი უშუალოდ უკავშირდება საქართველოში ქრისტიანობის პირველ, მოციქულებრივ ტალღას. მიუხედავად იმისა, რომ ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად IV საუკუნეში, წმინდა ნინოს დროს გამოცხადდა, საეკლესიო გადმოცემით, პირველი საუკუნის I ნახევარში (ქრისტეს ამაღლებიდან მალევე) პირველი ქრისტიანული თემები და კერები საქართველოში სწორედ ანდრია პირველწოდებულმა დააარსა.

აი, როგორ უკავშირდება მისი სახელი საქართველოს გაქრისტიანების დასაწყისს:

1. წილისყრა და ღვთისმშობლის ნება

საეკლესიო ისტორიის მიხედვით, ქრისტეს ამაღლების შემდეგ მოციქულებმა წილი იყარეს, თუ ვის რომელ ქვეყანაში უნდა ექადაგა.

• ივერია (საქართველო) წილად ხვდა მარიამ ღვთისმშობელს.
• ვინაიდან ღვთისმშობლის იერუსალიმიდან წამოსვლის დრო ჯერ არ იყო დამდგარი, მან თავის ნაცვლად ანდრია პირველწოდებული აკურთხა, გადასცა მას თავისი ხელთუქმნელი ხატი (აწყურის ღვთისმშობლის ხატი) და ივერიაში საქადაგოდ გამოაგზავნა.

2. პირველი კერები და მარშრუტი საქართველოში

ანდრია პირველწოდებულმა საქართველოს ტერიტორიაზე რამდენჯერმე იმოგზაურა და ქრისტიანობის პირველი კერები სხვადასხვა რეგიონში გააჩინა:

• დიდაჭარა (აჭარა) — პირველი სამლოცველო: მოციქული საქართველოში სამხრეთ-დასავლეთიდან, შავი ზღვის სანაპიროდან შემოვიდა (დღევანდელი სარფის/გონიოს ტერიტორია) და გადავიდა აჭარის მთიანეთში. სოფელ დიდაჭარაში მან ადგილობრივები მოაქცია და დააარსა პირველი ქრისტიანული სამლოცველო (ღვთისმშობლის შობის სახელზე), რითაც საფუძველი ჩაუყარა პირველ ქართულ ეკლესიას.
• აწყური (სამცხე) — პირველი საეპისკოპოსო: ანდრია პირველწოდებულის მოღვაწეობის ყველაზე მნიშვნელოვანი პუნქტი აწყური იყო. გადმოცემით, აქ მან ღვთისმშობლის ხატის საშუალებით მრავალი სასწაული მოახდინა (მათ შორის, გააცოცხლა ადგილობრივი ქვრივი დედოფლის, კლეოპას გარდაცვლილი შვილი და დაამსხვრია წარმართული კერპები). შედეგად, მოსახლეობამ მასობრივად მიიღო ქრისტიანობა. მოციქულმა აქ დატოვა ღვთისმშობლის ხატი, დაასხა ხელი (აკურთხა) პირველ მღვდლებსა და დიაკვნებს და დააარსა აწყურის საეპისკოპოსო, რომელიც საუკუნეების მანძილზე საქართველოს ერთ-ერთი უმთავრესი სულიერი ცენტრი იყო.
• დასავლეთ საქართველო: ანდრიამ ქადაგება განაგრძო ეგრისში (სამეგრელო), აფხაზეთსა და სვანეთში, სადაც ასევე შემოიკრიბა პირველი მორწმუნეები.

3. სხვა მოციქულები ანდრიასთან ერთად

ანდრია პირველწოდებული საქართველოში მარტო არ მოგზაურობდა. სხვადასხვა პერიოდში მასთან ერთად ქადაგებდნენ:

• სვიმონ კანანელი: მან ანდრიასთან ერთად იმოგზაურა დასავლეთ საქართველოში და დასახლდა აფხაზეთში (ანაკოფიაში, დღევანდელ ახალ ათონში), სადაც მოწამეობრივად აღესრულა კიდეც. მისი საფლავი დღესაც ახალ ათონში მდებარეობს.
• მატათა მოციქული: ქადაგებდა სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში და დაკრძალულია გონიოს (აფსაროსის) ციხის ტერიტორიაზე.

4. რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი საქართველოსთვის?

ანდრია პირველწოდებულის მოღვაწეობა საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას აძლევს მოციქულებრივი ეკლესიის უმაღლეს სტატუსს. ეს ნიშნავს, რომ ქართული ეკლესია არ არის ვინმეს მიერ გვიან საუკუნეებში შექმნილი, არამედ ის უშუალოდ ქრისტეს მოციქულების მიერ დათესილ ნიადაგზე აღმოცენდა. სწორედ ამიტომ, საქართველოს ეკლესიის ოფიციალური სახელწოდებაა საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია.

12 მაისი, დღე, როდესაც საეკლესიო გადმოცემით ანდრია პირველწოდებული საქართველოში შემოვიდა, ქვეყანაში სახელმწიფო დღესასწაულად არის გამოცხადებული.

საეკლესიო გადმოცემებისა და ისტორიული წყაროების (მათ შორის ნიკიტა პაფლაგონელისა და ეპიფანე კონსტანტინოპოლელის ცნობების) მიხედვით, ანდრია პირველწოდებულმა საქართველოში სამჯერ იმოგზაურა. ყოველი მოგზაურობისას ის სხვადასხვა რეგიონს სტუმრობდა, რითაც თითქმის მთელი ქვეყნის მასშტაბით ჩააყარა საფუძველი ქრისტიანულ თემებს. [1, 2, 3]

მოგზაურობების ზუსტი ქრონოლოგია და მარშრუტი ასე გამოიყურება:

1. პირველი მოგზაურობა (აჭარა და სამცხე)

ეს იყო მისი უმთავრესი მისიონერული ტალღა, როდესაც მან ქვეყანაში პირველი მუდმივი კერები შექმნა: [1]

• ტრაპიზონი და სარფი: მოციქული შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროდან შემოვიდა. [1, 2]
• დიდაჭარა (ზემო აჭარა): აქ დააარსა პირველი ეკლესია ღვთისმშობლის სახელზე და მონათლა ადგილობრივი მოსახლეობა. [1, 2]
• გოდერძის უღელტეხილი: სამცხისკენ მიმავალ გზაზე, მთაზე, აღმართა რკინის ჯვარი (აქედან მოდის დღევანდელი სოფელ რკინისჯვრისა და ანდრიაწმინდის სახელი). [1, 2]
• ოძრხე და აწყური: აწყურში მან მოახდინა უდიდესი სასწაულები (მათ შორის დედოფალ კლეოპას შვილის გაცოცხლება), დაამსხვრია კერპები, დატოვა ღვთისმშობლის ხელთუქმნელი ხატი და დააარსა პირველი საეპისკოპოსო. ამის შემდეგ მან კლარჯეთისა და არტაანის (დღევანდელი ტაო-კლარჯეთი) გავლით იერუსალიმში დაბრუნდა. [1]

2. მეორე მოგზაურობა (დასავლეთ საქართველო)

ღვთისმშობლის მიძინების შემდეგ, ანდრია კვლავ გამოემართა ჩრდილოეთისკენ: []

• მოგზაურობის მარშრუტი: შემოვიდა პონტოს გავლით და ამჯერად აქცენტი დასავლეთ საქართველოსა და კავკასიონის ქედისპირა რეგიონებზე გააკეთა.
• გავლილი ადგილები: ქადაგებდა გურიაში, სამეგრელოსა (ეგრისი) და სვანეთში, სადაც მოსახლეობას ქრისტიანულ მორალსა და ახალ სჯულს აცნობდა. [, 3, 4]

3. მესამე მოგზაურობა (აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველო — ბოლო მარშრუტი)

ეს იყო ყველაზე მასშტაბური მოგზაურობა, რადგან ანდრიას თან ახლდნენ მოციქულები: სვიმონ კანანელი და მატათა. [1, 2]

• ქართლი: მოციქულები შევიდნენ მცხეთასა და შიდა ქართლში, სადაც განამტკიცეს მანამდე არსებული ქრისტიანული ჯგუფები. [1]
• იმერეთი და სამეგრელო: ქართლიდან გადავიდნენ დასავლეთით. მატათა მოციქული დარჩა სამხრეთ-დასავლეთით და მოღვაწეობდა აფსაროსში (გონიო), სადაც გარდაიცვალა კიდეც. [1]
• აფხაზეთი (ანაკოფია/ახალი ათონი): ანდრიამ და სვიმონ კანანელმა ერთად იქადაგეს აფხაზეთში. სვიმონ კანანელი იქვე დარჩა საცხოვრებლად (გამოქვაბულში) და მოგვიანებით მოწამეობრივად აღესრულა. [1]
• ჯიქეთი და ნიკოფსია: ანდრია პირველწოდებულმა მარტომ განაგრძო გზა ჩრდილოეთით, გადავიდა დღევანდელი ტუაფსესა და ყირიმის ტერიტორიებზე (აზოვისა და შავი ზღვისპირა სკვითების ქვეყნებში), საიდანაც საბოლოოდ საბერძნეთში (პატრაში) გადაინაცვლა. []

ამ სამი მიზანმიმართული მივლინების შედეგად, ანდრია პირველწოდებულმა საქართველოს თითქმის ყველა ისტორიული მხარე მოიარა, რითაც საფუძველი ჩაუყარა ქართული ეკლესიის სამოციქულო ავტორიტეტს.

სვიმონ კანანელი (ასევე ცნობილი როგორც სვიმონ მოციქული, ზელოტი) იყო ქრისტეს 12 მოციქულიდან ერთ-ერთი, რომლის სახელი და მიწიერი ცხოვრების დასასრული პირდაპირ უკავშირდება აფხაზეთს, კერძოდ ახალ ათონს (ისტორიულ ანაკოფიას).

ანდრია პირველწოდებულთან ერთად ქადაგების შემდეგ, სვიმონი სწორედ ამ მხარეში დასახლდა, რამაც ახალი ათონი ქრისტიანულ სამყაროში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს წმინდა ადგილად აქცია.

აქ მოცემულია მისი მისტიკური გამოქვაბულისა და საფლავის ისტორია:

1. სვიმონ კანანელის მისტიკური გამოქვაბული (კელია)

მდინარე ფსირცხას ხეობაში, კლდის მასივში მდებარეობს ბუნებრივი გამოქვაბული, სადაც საეკლესიო გადმოცემით, მოციქული ახ.წ. 53-55 წლებში ცხოვრობდა.

• რატომ გამოქვაბული? სვიმონ კანანელი აქ განმარტოვდა რომაელი ჯარისკაცებისა და ადგილობრივი წარმართების დევნისგან თავის დასაცავად. ის აქ ლოცულობდა და ფარულად ხვდებოდა მათ, ვისაც ქრისტიანობის მიღება სურდა.
• შესასვლელი კლდეში: თავდაპირველად გამოქვაბულში მოხვედრა მხოლოდ თოკით, ზედა ვიწრო ხვრელიდან იყო შესაძლებელი. XIX საუკუნეში ათონელმა ბერებმა კლდეში სპეციალური საფეხურები გამოკვეთეს, რათა მომლოცველებს იქ შესვლა გასავითარებოდათ.
• ინტერიერი: გამოქვაბულის კედლები დღესაც მორთულია უძველესი ქრისტიანული მოზაიკით, ხატებითა და წარწერებით. შენარჩუნებულია ქვის ის საწოლიც, რომელზეც, ლეგენდის თანახმად, მოციქულს ეძინა.

2. მოწამეობრივი სიკვდილი და „სისხლიანი ქვები“

სვიმონ კანანელმა აფხაზეთში წარმატებით გააუქმა ადამიანების მსხვერპლშეწირვისა და კანიბალიზმის წარმართული რიტუალები, რამაც ადგილობრივი ქურუმებისა და რომაელი ლეგიონერების განრისხება გამოიწვია.

• სასტიკი მკვლელობა: ახ.წ. 55 წელს, მდინარე ფსირცხას ნაპირას, მდევრებმა მოციქული დაიჭირეს და ცნობილი ქართული საეკლესიო გადმოცემით, ხერხით ორად გათხარეს (სხვა ვერსიით, თავი მოჰკვეთეს).
• სასწაული მდინარეზე: ლეგენდის თანახმად, მისი წამების ადგილას, მდინარე ფსირცხას კალაპოტში არსებულ ქვებზე მოციქულის სისხლი დაიღვარა. დღესაც კი, ამ ხეობაში ტურისტები ხედავენ უამრავ ქვას, რომლებიც ბუნებრივად არის დაფარული ალისფერი ლაქებით (ბიოლოგები ამას სპეციფიკური წყალმცენარეებით ხსნიან, თუმცა მორწმუნეებისთვის ეს მოციქულის სისხლის მისტიკური კვალია).

3. სვიმონ კანანელის საფლავი და ტაძარი

მოციქულის გარდაცვალების შემდეგ, მისმა მიმდევრებმა მისი ნეშტი იქვე ახლოს დაკრძალეს.

• IX-X საუკუნეების ტაძარი: მოგვიანებით, მისი საფლავის პირდაპირ, აფხაზთა სამეფოს აყვავების ხანაში, აიგო თეთრი ქვის ულამაზესი ქართული არქიტექტურული ძეგლი — სვიმონ კანანელის სახელობის ეკლესია. ტაძარი თავისი სტილით ადრეული ქართული ხუროთმოძღვრების კლასიკური ნიმუშია.
• სად არის ნეშტი? წმინდა სვიმონის ნეშტი დღესაც ამ ტაძრის საძირკველში, მიწისქვეშა აკლდამაში ინახება. საუკუნეების მანძილზე ტაძარი ბევრჯერ დაზიანდა (მათ შორის ოსმალეთის ბატონობისას), თუმცა საფლავის ხელყოფა ვერავინ გაბედა.

4. ახალი ათონის სამონასტრო კომპლექსი

XIX საუკუნის ბოლოს, რუსეთიდან (საბერძნეთის ათონის მთიდან) ჩამოსულმა ბერებმა ამ ადგილების სიწმინდის გამო გადაწყვიტეს აეშენებინათ გრანდიოზული სამონასტრო კომპლექსი, რომელსაც ახალი ათონი უწოდეს. მათ აღადგინეს სვიმონ კანანელის ძველი ქართული ტაძარიც და გამოქვაბულამდე მისასვლელი ბილიკებიც მოაწყვეს.

დღეს, აფხაზეთის ოკუპაციისა და პოლიტიკური რეალობის გამო, ქართველ მომლოცველებსა და სასულიერო პირებს ამ უმნიშვნელოვანეს ეროვნულ და რელიგიურ სიწმინდეზე, სამწუხაროდ, ფიზიკური წვდომა არ გააჩნიათ.

გონიოს ციხე (ისტორიული აფსაროსი) და მასში არსებული მატათა მოციქულის საფლავი საქართველოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ისტორიულ-არქეოლოგიური და რელიგიური ძეგლია. ის მდებარეობს აჭარაში, მდინარე ჭოროხის შესართავთან, შავი ზღვის სანაპიროზე (ბათუმიდან 12 კილომეტრში).

აი, ამ უძველესი ციხესიმაგრისა და მატათა მოციქულის საფლავის დეტალური ისტორია:

1. გონიო-აფსაროსის ციხის ისტორია

• ანტიკური ხანა და რომაელები: ციხესიმაგრე ახალი წელთაღრიცხვის I საუკუნეში რომაელებმა ააგეს. ის იყო უმნიშვნელოვანესი სტრატეგიული, ეკონომიკური და კულტურული ცენტრი რომის იმპერიის აღმოსავლეთ საზღვარზე (მოგვიანებით კი ბიზანტიის შემადგენლობაში).
• მითოლოგიური კავშირი: სახელი „აფსაროსი“ უკავშირდება ძველ ბერძნულ მითს არგონავტების შესახებ. გადმოცემით, კოლხეთის მეფე აიეტმა სწორედ ამ ადგილას დაკრძალა თავისი შვილი აფსირტე, რომელიც იაზონმა და მედეამ მოკლეს.
• უნიკალური ინფრასტრუქტურა: ციხეს ჰქონდა იდეალურად მოწყობილი რომაული აბანოები, ყაზარმები, წყალმომარაგების (თიხის მილების) დახვეწილი სისტემა და თეატრიც კი.

---

2. მატათა მოციქული და მისი საფლავი

მატათა მოციქული იყო პერსონაჟი, რომელიც იესო ქრისტეს გამცემი იუდა ისკარიოტელის ნაცვლად, წილისყრით აირჩიეს თორმეტ მოციქულთა რიგებში.

• ქადაგება ივერიაში: ქრისტეს ამაღლების შემდეგ, მატათა ანდრია პირველწოდებულთან და სვიმონ კანანელთან ერთად წამოვიდა საქართველოში (კერძოდ, სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში — კოლხეთსა და ტაო-კლარჯეთში) ქრისტიანობის საქადაგოდ.
• გარდაცვალება და დაკრძალვა: საეკლესიო და ისტორიული წყაროების მიხედვით (რომელთა შორისაცაა ბიზანტიელი ისტორიკოსების ცნობები), მატათა მოციქული ახ.წ. I საუკუნის II ნახევარში აფსაროსში (გონიოში) ყოფნისას ავად გახდა, იქვე გარდაიცვალა და ციხის ტერიტორიაზე დაკრძალეს.
• საფლავი დღეს: დღეს გონიოს ციხის ეზოში მოწყობილია მატათა მოციქულის სიმბოლური საფლავი, რომელზეც დიდი ქვის ჯვარი დგას. ეს ადგილი ქრისტიანთა უმნიშვნელოვანეს მომლოცველობით პუნქტად ითვლება.

---

3. არქეოლოგიური საიდუმლო: რატომ არ ითხრება საფლავი?

მიუხედავად იმისა, რომ გონიოს ციხის ტერიტორიაზე უკვე ათწლეულებია უწყვეტად მიმდინარეობს ქართულ-პოლონური არქეოლოგიური გათხრები (სადაც აღმოაჩინეს უნიკალური ოქროს განძი, რომაული მონეტები და იარაღი), უშუალოდ მატათა მოციქულის საფლავის გათხრა კატეგორიულად აკრძალულია:

• მიზეზი: საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია და სახელმწიფო იცავენ რელიგიურ ტრადიციას და მიიჩნევენ, რომ მოციქულის ნეშტის შეწუხება დაუშვებელია.
• მეცნიერული ვარაუდი: არქეოლოგები ვარაუდობენ, რომ საფლავის ქვის ქვეშ მართლაც შეიძლება იყოს I საუკუნის რომაული პერიოდის სამარხი, თუმცა მისი ზუსტი იდენტიფიცირება გათხრების გარეშე შეუძლებელია.

გონიოს ციხე, სადაც ერთმანეთს ერწყმის ანტიკური რომაული სამხედრო ძლიერება და ადრექრისტიანული მოციქულებრივი მისტიკა, დღეს ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მუზეუმ-ნაკრძალია საქართველოში. სვიმონ კანანელი (ასევე ცნობილი როგორც სვიმონ მოციქული, ზელოტი) იყო ქრისტეს 12 მოციქულიდან ერთ-ერთი, რომლის სახელი და მიწიერი ცხოვრების დასასრული პირდაპირ უკავშირდება აფხაზეთს, კერძოდ ახალ ათონს (ისტორიულ ანაკოფიას).

ანდრია პირველწოდებულთან ერთად ქადაგების შემდეგ, სვიმონი სწორედ ამ მხარეში დასახლდა, რამაც ახალი ათონი ქრისტიანულ სამყაროში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს წმინდა ადგილად აქცია.

აქ მოცემულია მისი მისტიკური გამოქვაბულისა და საფლავის ისტორია:

1. სვიმონ კანანელის მისტიკური გამოქვაბული (კელია)

მდინარე ფსირცხას ხეობაში, კლდის მასივში მდებარეობს ბუნებრივი გამოქვაბული, სადაც საეკლესიო გადმოცემით, მოციქული ახ.წ. 53-55 წლებში ცხოვრობდა.

• რატომ გამოქვაბული? სვიმონ კანანელი აქ განმარტოვდა რომაელი ჯარისკაცებისა და ადგილობრივი წარმართების დევნისგან თავის დასაცავად. ის აქ ლოცულობდა და ფარულად ხვდებოდა მათ, ვისაც ქრისტიანობის მიღება სურდა.
• შესასვლელი კლდეში: თავდაპირველად გამოქვაბულში მოხვედრა მხოლოდ თოკით, ზედა ვიწრო ხვრელიდან იყო შესაძლებელი. XIX საუკუნეში ათონელმა ბერებმა კლდეში სპეციალური საფეხურები გამოკვეთეს, რათა მომლოცველებს იქ შესვლა გასავითარებოდათ.
• ინტერიერი: გამოქვაბულის კედლები დღესაც მორთულია უძველესი ქრისტიანული მოზაიკით, ხატებითა და წარწერებით. შენარჩუნებულია ქვის ის საწოლიც, რომელზეც, ლეგენდის თანახმად, მოციქულს ეძინა.

2. მოწამეობრივი სიკვდილი და „სისხლიანი ქვები“

სვიმონ კანანელმა აფხაზეთში წარმატებით გააუქმა ადამიანების მსხვერპლშეწირვისა და კანიბალიზმის წარმართული რიტუალები, რამაც ადგილობრივი ქურუმებისა და რომაელი ლეგიონერების განრისხება გამოიწვია.

• სასტიკი მკვლელობა: ახ.წ. 55 წელს, მდინარე ფსირცხას ნაპირას, მდევრებმა მოციქული დაიჭირეს და ცნობილი ქართული საეკლესიო გადმოცემით, ხერხით ორად გათხარეს (სხვა ვერსიით, თავი მოჰკვეთეს).
• სასწაული მდინარეზე: ლეგენდის თანახმად, მისი წამების ადგილას, მდინარე ფსირცხას კალაპოტში არსებულ ქვებზე მოციქულის სისხლი დაიღვარა. დღესაც კი, ამ ხეობაში ტურისტები ხედავენ უამრავ ქვას, რომლებიც ბუნებრივად არის დაფარული ალისფერი ლაქებით (ბიოლოგები ამას სპეციფიკური წყალმცენარეებით ხსნიან, თუმცა მორწმუნეებისთვის ეს მოციქულის სისხლის მისტიკური კვალია).

3. სვიმონ კანანელის საფლავი და ტაძარი

მოციქულის გარდაცვალების შემდეგ, მისმა მიმდევრებმა მისი ნეშტი იქვე ახლოს დაკრძალეს.

• IX-X საუკუნეების ტაძარი: მოგვიანებით, მისი საფლავის პირდაპირ, აფხაზთა სამეფოს აყვავების ხანაში, აიგო თეთრი ქვის ულამაზესი ქართული არქიტექტურული ძეგლი — სვიმონ კანანელის სახელობის ეკლესია. ტაძარი თავისი სტილით ადრეული ქართული ხუროთმოძღვრების კლასიკური ნიმუშია.
• სად არის ნეშტი? წმინდა სვიმონის ნეშტი დღესაც ამ ტაძრის საძირკველში, მიწისქვეშა აკლდამაში ინახება. საუკუნეების მანძილზე ტაძარი ბევრჯერ დაზიანდა (მათ შორის ოსმალეთის ბატონობისას), თუმცა საფლავის ხელყოფა ვერავინ გაბედა.

4. ახალი ათონის სამონასტრო კომპლექსი

XIX საუკუნის ბოლოს, რუსეთიდან (საბერძნეთის ათონის მთიდან) ჩამოსულმა ბერებმა ამ ადგილების სიწმინდის გამო გადაწყვიტეს აეშენებინათ გრანდიოზული სამონასტრო კომპლექსი, რომელსაც ახალი ათონი უწოდეს. მათ აღადგინეს სვიმონ კანანელის ძველი ქართული ტაძარიც და გამოქვაბულამდე მისასვლელი ბილიკებიც მოაწყვეს.

დღეს, აფხაზეთის ოკუპაციისა და პოლიტიკური რეალობის გამო, ქართველ მომლოცველებსა და სასულიერო პირებს ამ უმნიშვნელოვანეს ეროვნულ და რელიგიურ სიწმინდეზე, სამწუხაროდ, ფიზიკური წვდომა არ გააჩნიათ.