წმინდა გიორგი მთაწმინდელი (ათონელი, 1009–1065 წლები) იყო წმინდა ექვთიმეს საქმის უდიდესი გამგრძელებელი. თუ ექვთიმემ ივერონს საძირკველი ჩაუყარა, გიორგიმ ის სრულყოფილებამდე მიიყვანა. იგი იყო არა მხოლოდ გენიალური მთარგმნელი, არამედ უშიშარი დიპლომატიც, რომელმაც უდიდესი ისტორიული მისია შეასრულა საქართველოსთვის.
აი, ამომწურავი პასუხები თქვენს ორივე კითხვაზე:
1. გიორგი მთაწმინდელის მოღვაწეობა და ივერონის მემკვიდრეობა
გიორგი ათონელი ივერონის მონასტრის წინამძღვარი 1044 წელს გახდა. მან მონასტერში უდიდესი რეფორმები გაატარა:
- მთარგმნელობითი სკოლის სრულყოფა: ექვთიმეს თარგმანები იყო უფრო თავისუფალი, შინაარსობრივი (ადაპტირებული). გიორგიმ კი შემოიღო თარგმნის ახალი, ზუსტი, ფილოლოგიური მეთოდი. მან ხელახლა გადახედა ძველ თარგმანებს, შეადარა ბერძნულ დედნებს და ტექსტები მაქსიმალურად დაახლოვა ორიგინალთან.
- ლიტურგიკული რეფორმა: მან ბერძნულიდან თარგმნა მთელი საეკლესიო წლის განრიგი — „დიდი სვინაქსარი“ (წმინდანთა ცხოვრებები და მსახურების წესები). მის მიერ დადგენილმა სამონასტრო წესმა საუკუნეების განმავლობაში განსაზღვრა მთელი საქართველოს ეკლესიის ცხოვრება.
- მეფე ბაგრატ IV-ის მრჩეველი: გიორგი მთაწმინდელი მჭიდროდ თანამშრომლობდა საქართველოს მეფე ბაგრატ IV-თან. ბაგრატმა იგი საქართველოშიც კი ჩამოიყვანა, სადაც გიორგიმ მოაწესრიგა საეკლესიო იერარქია, დაადგინა ღირსეული ეპისკოპოსები და საფუძველი ჩაუყარა განათლების სისტემას.
2. საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის დაცვა ანტიოქიაში
ეს არის გიორგი მთაწმინდელის ცხოვრების ყველაზე დრამატული და პოლიტიკურად მნიშვნელოვანი ეპიზოდი, რომელიც მოხდა 1057–1060 წლებში:
- დავის მიზეზი: ანტიოქიის (სირიის) ბერძენმა პატრიარქმა თეოდოსიმ ბიზანტიის იმპერატორთან იჩივლა და განაცხადა, რომ საქართველოს ეკლესიას არ ჰქონდა დამოუკიდებლობის (ავტოკეფალიის) უფლება, რადგან საქართველოში არცერთ ქრისტეს მოციქულს არ უქადაგია. ბერძნებს უნდოდათ, რომ საქართველოს ეკლესია ანტიოქიის საპატრიარქოს დაქვემდებარებოდა და გადასახადები ეხადა.
- სასამართლო იმპერატორის წინაშე: საქმის გასარჩევად ბიზანტიის იმპერატორმა კონსტანტინე X დუკამ მოიწვია საეკლესიო კრება, სადაც საქართველოს ეკლესიის ინტერესების დასაცავად იხმეს გიორგი მთაწმინდელი, როგორც უდიდესი ავტორიტეტის მქონე სწავლული.
- გიორგის ბრწყინვალე პასუხი: ბერძენთა ბრალდებას გიორგიმ ორი უძლეველი არგუმენტით უპასუხა:
- ანდრია პირველწოდებულის ქადაგება: მან ისტორიული წყაროებით დაამტკიცა, რომ საქართველოში ქრისტეს პირველმა მოციქულმა, ანდრიამ და სვიმონ კანანელმა იქადაგეს.
- ლოგიკური დარტყმა: მან პატრიარქსა და კრებას მიმართა: „თქვენ ამბობთ, რომ ანტიოქიაში მოციქულებმა (პეტრემ და პავლემ) იქადაგეს და ამიტომ ხართ ჩვენზე მაღლა. მაგრამ, როდესაც თქვენ (ბერძნები) მწვალებლობაში ვარდებოდით და ხატმებრძოლეობასა თუ სხვა ერესებს ავრცელებდით, საქართველო ყოველთვის მართლმადიდებლობის ერთგული რჩებოდა. მაშ, ვინ ვის უნდა დაემორჩილოს — მორჩილი ურჩს, თუ ურჩი მორჩილს?“
- შედეგი: გიორგი მთაწმინდელის სიტყვამ, ლოგიკამ და ცოდნამ აღაფრთოვანა იმპერატორი და თავად ანტიოქიის პატრიარქი. ბერძნებმა ოფიციალურად აღიარეს, რომ საქართველოს ეკლესია იყო „ავტოკეფალური და ყოვლითურთ თავისუფალი“. ანტიოქიის პატრიარქმა გიორგის პატივისცემის ნიშნად ძვირფასი საჩუქრები გადასცა და დიდი სიყვარულით გამოაცილა.
ამ გამარჯვებით გიორგი მთაწმინდელმა საბოლოოდ იხსნა საქართველოს ეკლესია ბიზანტიის საეკლესიო ანექსიისგან.
1. საქართველოდან წაყვანილი ობოლი ბავშვების ბედი
გიორგი მთაწმინდელს, გარდა მწიგნობრობისა, საოცარი სოციალური და პედაგოგიური ხედვა ჰქონდა. საქართველოში ყოფნისას (ბაგრატ IV-ის მიწვევით) მან იხილა ქვეყანაში არსებული მძიმე სოციალური ფონი და გადაწყვიტა, ნიჭიერი, თუმცა უპატრონო ბავშვებისთვის მომავალი მიეცა:
- 80 ობოლი ბავშვი: მან საქართველოდან ათონზე წაიყვანა დაახლოებით 80 ობოლი და ღარიბი ოჯახის შვილი.
- განათლება და მოვლა: გიორგიმ ისინი ივერონის მონასტერში დაასახლა. საკუთარი სახსრებითა და მონასტრის ხარჯით უზრუნველყო მათი კვება, ჩაცმა და უმაღლესი დონის განათლება. ბავშვები სწავლობდნენ წერა-კითხვას, ბერძნულ და ქართულ ენებს, ფილოსოფიასა და საღვთისმეტყველო საგნებს.
- შედეგი: ეს ბავშვები გახდნენ მომავალი თაობის უდიდესი ქართველი მწიგნობრები, მთარგმნელები, კალიგრაფები და ეპისკოპოსები. გიორგიმ ათონზე შექმნა ერთგვარი პირველი ქართული „ინტერნატ-აკადემია“, რომელმაც ათეულობით წლით უზრუნველყო საქართველოს ეკლესია განათლებული კადრებით.
🕊️ 2. სიცოცხლის დასასრული და დაკრძალვის ადგილი
წმინდა გიორგი მთაწმინდელის სიცოცხლე ძალიან ჰგავს მისი წინამორბედის, ექვთიმეს აღსასრულს — ისიც სამშობლოსა და საეკლესიო საქმეებზე ზრუნვისას, მგზავრობაში გარდაიცვალა.
- უკანასკნელი მისია: 1065 წელს გიორგი ათონელი თავის აღზრდილებთან ერთად კონსტანტინოპოლში ჩავიდა, რათა იმპერატორ ბაგრატ IV-ის ასულის, ბიზანტიის დედოფალ მართას (მარიამ დედოფლის — გიორგი I-ის შვილიშვილის) საქმეები მოეწესრიგებინა. ამავდროულად, მას სურდა თავისი აღზრდილი ბავშვები იმპერატორისთვის ეჩვენებინა და მათი მომავალი მფარველობა ეპოვა.
- გარდაცვალება: საიმპერატორო კარზე ყოფნისას, მოხუცებული და დაავადებული წმინდანი მძიმედ გახდა და 1065 წლის 27 ივნისს კონსტანტინოპოლში გარდაიცვალა. ბიზანტიის იმპერატორმა და საპატრიარქომ მას უდიდესი პატივი მიაგეს.
- დაკრძალვა ათონზე: მისი ანდერძის თანახმად, მოწაფეებმა მისი ცხედარი გემით ათონის მთაზე წაასვენეს. გზად, როდესაც გემი კუნძულ ლემნოსზე (სადაც ივერონის მამულები იყო) გაჩერდა, ადგილობრივი ბერძნები და მაცხოვრებლები ტირილითა და პატივით მიაცილებდნენ მის კუბოს.
გიორგი მთაწმინდელი დაკრძალეს ათონის ივერონის მონასტრის მთავარ ტაძარში (კათოლიკონში), წმინდა იოანესა და წმინდა ექვთიმეს საფლავების გვერდით. ამრიგად, ივერონის მარცხენა ნავში სამი უდიდესი ქართველი მამა დღემდე გვერდიგვერდ განისვენებს და ათონის წმინდა მთის მთავარ ქართულ პანთეონს ქმნის.
