ბასილი II-ის ქრისობულო (ოქროსბეჭდიანი სიგელი)

 რა ეწერა ბასილი II-ის ოქროსბეჭდიან სიგელში, რომლითაც თორნიკე ერისთავს ეს მიწები გადაეცა?

ბიზანტიის იმპერატორ ბასილი II პორფიროგენეტის (ბულგართმმუსვრელის) მიერ ბოძებული ოქროსბეჭდიანი სიგელი, ანუ ქრისოვული (ხელმოწერილი წითელი მელნით და დამოწმებული ოქროს ბეჭდით), წარმოადგენს ივერონის მონასტრის დაარსებისა და მისი ეკონომიკური სიძლიერის უმთავრეს სამართლებრივ დოკუმენტს. 

საისტორიო წყაროების მიხედვით, ამ სიგელის გაცემას წინ უძღოდა უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური და სამხედრო მოვლენები:

⚔️ სიგელის გაცემის წინაპირობა

976 წელს ბიზანტიის იმპერიაში ტახტის ახალგაზრდა მემკვიდრეების, ბასილი II-ისა და მისი ძმის, კონსტანტინეს წინააღმდეგ აჯანყდა უძლიერესი სარდალი ბარდა სკლიაროსი. აჯანყებულებმა თითქმის მთელი მცირე აზია დაიკავეს და კონსტანტინოპოლს საფრთხე შეექმნა.  

გამოუვალ მდგომარეობაში მყოფმა საიმპერატორო კარმა დახმარება სთხოვა ტაო-კლარჯეთის მეფეს, დავით III კურაპალატს. დავითმა ბიზანტიაში გაგზავნა 12-ათასიანი ქართველი ცხენოსანი ჯარი, რომლის სარდლადაც ათონის მთიდან საგანგებოდ უხმეს ყოფილ დიდებულსა და გენერალს — თორნიკე ერისთავს (ახლად აღკვეცილ ბერ იოანე თორნიკეს).  

ქართველთა ჯარმა სრულად გაანადგურა ბარდა სკლიაროსის არმია, რითაც ბასილი II-ს ტახტი შეუნარჩუნა.

📜 რა ეწერა ბასილი II-ის ოქროსბეჭდიან სიგელში?

ომში გამარჯვების შემდეგ, მადლიერმა იმპერატორმა ბასილი II-მ თორნიკე ერისთავსა და მის სულიერ მამას, იოანე მთაწმინდელს, უბოძა ოფიციალური დოკუმენტი, რომლითაც განისაზღვრა ახალი ქართული სავანის უფლებები: 

• კლემენტის მონასტრის გადაცემა: ბერებს ოფიციალურად გადაეცათ ათონზე არსებული ძველი, ნახევრად დანგრეული კლემენტის ბერძნული სავანე, რათა მის ბაზაზე აეშენებინათ დიდი სამონასტრო კომპლექსი (მომავალი ივერონი). 
• უზარმაზარი ფინანსური ნადავლი: სიგელით დამტკიცდა ქართველთა მიერ ომში მოპოვებული და საიმპერატორო ხაზინიდან ნაბოძები 1 200 ლიტრა ოქრო (დაახლოებით 400 კილოგრამი) და უამრავი ძვირფასი ნივთი, რაც მონასტრის მშენებლობას მოხმარდა.
• საგადასახადო იმუნიტეტი (ექსკურსია): ეს იყო სიგელის უმნიშვნელოვანესი პუნქტი. ივერონის კუთვნილი მიწები, სოფლები და გემები სრულად გათავისუფლდნენ ბიზანტიის სახელმწიფო გადასახადებისგან. საიმპერატორო მოხელეებს ეკრძალებოდათ მონასტრის საქმეებში ჩარევა.
• მუდმივი მფლობელობის უფლება: სიგელით დაკანონდა, რომ მონასტერი და მისი შემოგარენი მუდმივად და უცილობლად უნდა ყოფილიყო ქართველი ბერების მფლობელობაში.

💎 სიგელის ისტორიული მნიშვნელობა

ბასილი II-ის ქრისოვულმა ივერონი იმპერიის ერთ-ერთ ყველაზე მდიდარ და გავლენიან სავანედ აქცია. სწორედ ამ ფინანსურმა და სამართლებრივმა დამოუკიდებლობამ მისცა საშუალება წმინდა ექვთიმე ათონელს, რომ დაექირავებინა საუკეთესო გადამწერები, შეესყიდა უძვირფასესი ეტრატები (ტყავები) და ეწარმოებინა ის გრანდიოზული მთარგმნელობითი საქმიანობა, რომელმაც გადაარჩინა და ჩამოაყალიბა ქართული სასულიერო მწიგნობრობა. 

ამ სიგელის დედანი საუკუნეების განმავლობაში ივერონის არქივში ინახებოდა, როგორც მონასტრის დამოუკიდებლობის მთავარი გარანტი ბერძნულ საიმპერატორო კარზე.