პოლონური წარმოშობის ქართველები

 საქართველოში მცხოვრები პოლონური წარმოშობის ქართველები (ან პოლონური დიასპორა) გამორჩეული ისტორიის მქონე თემია, რომელმაც უდიდესი კვალი დატოვა ქვეყნის კულტურულ, სამეცნიერო და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. დღეს საქართველოში რამდენიმე ათასი პოლონური ფესვების მქონე მოქალაქე ცხოვრობს. [1, 2]

ქართულ-პოლონური კავშირები საუკუნეებს ითვლის, თუმცა პოლონელთა ძირითადი ნაკადების საქართველოში დასახლება რამდენიმე ტალღად მოხდა: [1]

1. როგორ აღმოჩნდნენ პოლონელები საქართველოში?

• „თბილი ციმბირი“ (XIX საუკუნის პირველი ნახევარი): 1830 და 1863 წლების პოლონეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი აჯანყებების ჩახშობის შემდეგ, რუსეთის იმპერიულმა ხელისუფლებამ ათასობით პოლონელი ოფიცერი, დიდგვაროვანი (შლიახტა) და მეამბოხე კავკასიაში გადაასახლა. კავკასიას ისინი სიმბოლურად „თბილ ციმბირს“ უწოდებდნენ. ბევრი მათგანი სამუდამოდ დარჩა, შეერია ადგილობრივ მოსახლეობას და შექმნა ოჯახები. მაგალითად, დღესაც ბევრი პოლონელის შთამომავალი ცხოვრობს ლაგოდეხში. [1, 2, 3]
• ნებაყოფლობითი მიგრაცია (XIX ს. II ნახევარი): მოგვიანებით საქართველოში ჩამოსვლა დაიწყეს სხვადასხვა პროფესიის მაღალკვალიფიციურმა პოლონელებმა — ინჟინრებმა, ექიმებმა, არქიტექტორებმა და მასწავლებლებმა, რომლებმაც წვლილი შეიტანეს ქვეყნის მოდერნიზაციაში. [1]

2. გამოჩენილი პოლონურ-ქართველი მოღვაწეები

პოლონური წარმოშობის ოჯახებიდან არაერთი გენიალური ადამიანი აღიზარდა, რომლებმაც ქართული კულტურა და მეცნიერება შეცვალეს:

• ძმები ზდანევიჩები (კირილე და ილია): პოლონურ-ქართული წარმოშობის უმნიშვნელოვანესი ავანგარდისტი ხელოვანები. სწორედ მათ აღმოაჩინეს და გადაარჩინეს ნიკო ფიროსმანის უნიკალური შემოქმედება, რითაც ის მსოფლიოს გააცნეს. [1, 2]
• ზიგმუნტ ვალიშევსკი: ცნობილი პოლონელი მხატვარი, რომელიც თბილისში გაიზარდა და მე-20 საუკუნის დასაწყისის ქართული კულტურული ბომონდისა და მხატვრული ავანგარდის ერთ-ერთი წამყვანი ფიგურა იყო. [1]
• ალექსანდრე შიმკევიჩი: თბილისის მთავარი არქიტექტორი, რომელმაც ქალაქს ევროპული იერი მისცა. მისი პროექტით არის აშენებული დღევანდელი რუსთაველის თეატრი, კონსერვატორია და უამრავი ისტორიული ნაგებობა.
• სტეფან ზუმბალაშვილი (კათოლიკე ქართველები): მიუხედავად იმისა, რომ ზუმბალაშვილები ძველი ქართული გვარია, პოლონურ კულტურასთან და კათოლიკურ ეკლესიასთან მჭიდრო კავშირის გამო, მათი დინასტია პოლონურ-ქართული კავშირების სიმბოლოდ იქცა.

3. თანამედროვეობა და იდენტობა

დღეს საქართველოში აქტიურად ფუნქციონირებს პოლონური დიასპორის ორგანიზაციები (მაგალითად, კავშირი „პოლონია“), რომლებიც ზრუნავენ კულტურული მემკვიდრეობის, ენისა და ტრადიციების შენარჩუნებაზე. საინტერესოა, რომ ბევრ პოლონურ-ქართულ ოჯახში დღემდე დაცულია კათოლიკური რელიგიური დღესასწაულები, თუმცა ისინი სრულიად ინტეგრირებულნი არიან ქართულ ყოველდღიურობაში. [1]

ქართველი საკონტრაქტო ოფიცრები პოლონეთის არმიაში (პოლ. Gruzińscy oficerowie kontraktowi) მე-20 საუკუნის სამხედრო ისტორიის ერთ-ერთი ყველაზე ამაღელვებელი და ტრაგიკული ფურცელია. ეს იყო უპრეცედენტო ძმობის მაგალითი ორ ერს შორის, რომლებსაც საერთო მტერი — საბჭოთა იმპერია ჰყავდათ. [1]

ყველაფერი 1921 წელს დაიწყო, როდესაც წითელმა არმიამ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაცია მოახდინა. ქვეყნიდან ემიგრირებული სამხედროების დიდ ნაწილს თავშესაფარი პოლონეთმა და მისმა ლიდერმა, იუზეფ პილსუდსკიმ მისცა. პოლონეთმა ქართველ ოფიცრებს უნიკალური სტატუსი მიანიჭა — ისინი გახდნენ საკონტრაქტო ოფიცრები. ეს ნიშნავდა, რომ ისინი ინარჩუნებდნენ საქართველოს მოქალაქეობას (პოლონეთის იურიდიულად აღიარებდა ოკუპირებულ რესპუბლიკას), მაგრამ მსახურობდნენ, იღებდნენ ხელფასს და სამხედრო წოდებებს პოლონეთის შეიარაღებულ ძალებში. [1, 2, 3, 4, 5, 6]

სულ პოლონეთის არმიაში სხვადასხვა დროს 100-მდე ქართველი ოფიცერი მსახურობდა, მათ შორის 6 გენერალი. [1]

გამორჩეული გმირები და მათი ბედი:

• პოლკოვნიკი ვალერიან თევზაძე (ორი ერის გმირი): 1939 წელს, როდესაც ნაცისტური გერმანია თავს დაესხა პოლონეთს, თევზაძე ვარშავის დაცვის ჩრდილოეთის სექტორს მეთაურობდა. მან ისეთი სიმამაცე გამოიჩინა, რომ პოლონეთის უმაღლესი სამხედრო ორდენით (Virtuti Militari) დააჯილდოვეს. ომის შემდეგ ის პოლონეთში ანტიფაშისტურ და ანტიკომუნისტურ იატაკქვეშეთში დარჩა და ფსევდონიმით „Valery Krzyżanowski“ ცხოვრობდა. მის საფლავზე დღესაც წერია: „როგორც ქართველი, მსურს საქართველოში დამასაფლავონ, მაგრამ ბედნიერი ვარ, რომ ვესვენები პოლონეთის, ჩემი მეორე სამშობლოს მიწაში“. [1]
• გენერალი ალექსანდრე ჩხეიძე: ბრწყინვალე სამხედრო სტრატეგი, რომელიც პოლონეთის არმიაში ქვეითთა დივიზიას მეთაურობდა. 1939 წელს გერმანელების წინააღმდეგ ბრძოლისას ტყვედ ჩავარდა, მოგვიანებით კი საბჭოთა შინსახკომმა (NKWD) გადაიბარა და მოსკოვში დახვრიტა. [1]
• არტემ არონიშიძე: პოლონეთის არმიის მაიორი, რომელიც გმირულად იბრძოდა როგორც 1939 წლის სექტემბრის კამპანიაში, ისე მოგვიანებით „არმია კრაიოვას“ (პოლონეთის იატაკქვეშა წინააღმდეგობის მოძრაობა) რიგებში.
• გენერლები ალექსანდრე ზაქარიაძე და ზაქარია ბაქრაძე: მაღალი რანგის სამხედრო მოღვაწეები, რომლებიც პოლონეთის სამხედრო ელიტის სრულუფლებიანი წევრები იყვნენ და უდიდესი ავტორიტეტით სარგებლობდნენ. [1, 2]

ტრაგიკული 1939 წელი და შინსახკომის (NKWD) ნადირობა

როდესაც 1939 წლის სექტემბერში პოლონეთს დასავლეთიდან ნაცისტური გერმანია, ხოლო აღმოსავლეთიდან საბჭოთა კავშირი დაესხა თავს, ქართველმა ოფიცრებმა ბოლომდე უერთგულეს ფიცს. ისინი პოლონელების მხარდამხარ იცავდნენ ვარშავას. [1, 2]

ყველაზე საშინელი ბედი მათ წითელი არმიის ზურგში ეწიათ: საბჭოთა შინსახკომს (NKWD) ჰქონდა სპეციალური ნომინალური სიები პოლონეთის არმიაში მყოფი ქართველების დასაჭერად. მოსკოვი მათ „სამშობლოს მოღალატეებად“ მიიჩნევდა. ბევრი ქართველი ოფიცერი ადგილზევე დახვრიტეს, ნაწილი კი კატინის ცნობილ სასაკლაოზე პოლონელ ოფიცრებთან ერთად გამოასალმეს სიცოცხლეს. 100-მდე ოფიცრიდან ცოცხალი მხოლოდ თითზე ჩამოსათვლელი ჯარისკაცი გადარჩა. [1, 2]

ხსოვნა

დღეს ვარშავის აჯანყების მუზეუმის პარკში აღმართულია ქართველი საკონტრაქტო ოფიცრების მემორიალი, რომელიც მათ გმირობასა და თავგანწირვას უკვდავყოფს. [1]

1. როგორ გადაურჩა ვალერიან თევზაძე გესტაპოსა და საბჭოთა აგენტებს?

პოლკოვნიკი ვალერიან თევზაძე იყო ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან ქართველ ოფიცერთაგანი, რომელმაც 1939 წლის კატასტროფასა და ომის შემდგომ რეპრესიებს ფიზიკურად გადაურჩა. მისი გადარჩენის ისტორია ნამდვილ ჯაშუშურ დეტექტივს ჰგავს: [1]

• „არმია კრაიოვას“ რიგებში (ომის პერიოდი): 1939 წელს ვარშავის გმირული დაცვისა და პოლონეთის კაპიტულაციის შემდეგ, თევზაძე არ დანებებულა. ის მალევე შეუერთდა პოლონეთის იატაკქვეშა წინააღმდეგობის მოძრაობას — „არმია კრაიოვას“ (Armia Krajowa), სადაც ფსევდონიმით „ტომაში“ (Tomasz) იბრძოდა ნაცისტური ოკუპაციის წინააღმდეგ. ამ პერიოდში მას ერთდროულად ეძებდა გერმანული გესტაპო (როგორც პარტიზანული მოძრაობის ერთ-ერთ ლიდერს) და საბჭოთა დაზვერვა (როგორც ანტიკომუნისტ ოფიცერს). [1]
• ახალი იდენტობა — ვალერი კრჟიჟანოვსკი: 1945 წელს, როდესაც პოლონეთში საბჭოთა არმია შევიდა და კომუნისტური რეჟიმი დამყარდა, შინსახკომმა (NKWD) ქართველ ოფიცრებზე ნადირობის ახალი ტალღა დაიწყო. თევზაძის ხელში ჩასაგდებად დიდი ჯილდოც კი იყო დაწესებული. გადარჩენის ერთადერთი გზა სრული გაუჩინარება იყო. მან მოახერხა და მოიპოვა გარდაცვლილი პოლონელის საბუთები და სიცოცხლის ბოლომდე ვალერი კრჟიჟანოვსკის (Valery Krzyżanowski) სახელით ცხოვრობდა. [1, 2, 3]
• 40 წელი იატაკქვეშეთში: თევზაძე დასახლდა პატარა პოლონურ ქალაქ ძერჟონიუვში (Dzierżoniów). ის იმდენად გასაიდუმლოებულად ცხოვრობდა, რომ მეზობლებმა, რომლებთან ერთადაც ის წლების განმავლობაში ჭადრაკს თამაშობდა, მისი ნამდვილი ვინაობა და გენერლის/პოლკოვნიკის სტატუსი მხოლოდ მისი გარდაცვალების შემდეგ, 1985 წელს შეიტყვეს, როდესაც მისი ანდერძი გახსნეს. [1]

---

2. წმინდა გრიგოლ ფერაძის როლი ქართველი ოფიცრების ცხოვრებაში

თუ ვალერიან თევზაძე ოფიცრებისთვის სამხედრო მედეგობის სიმბოლო იყო, არქიმანდრიტი გრიგოლ ფერაძე (დღეს უკვე საქართველოსა და პოლონეთის მართლმადიდებელი ეკლესიების მიერ წმინდანად შერაცხული) მათი სულიერი მამა, მფარველი და ინტელექტუალური საყრდენი გახლდათ. [1]

• ვარშავის ქართული კერა: 1933 წლიდან მამა გრიგოლი ვარშავის უნივერსიტეტის პატროლოგიის პროფესორი გახდა. მან ვარშავაში ჩამოაყალიბა წმინდა ნინოს სახელობის ქართული მართლმადიდებლური სამრევლო, რომელიც იქცა ლტოლვილი ქართველი სამხედროებისა და ინტელიგენციის მთავარ თავშეყრის ადგილად. [1]
• სულიერი წინამძღოლი ომის ქარცეცხლში: ემიგრაციაში მყოფი ოფიცრებისთვის, რომლებმაც დაკარგეს სამშობლო და ოჯახები, მამა გრიგოლი იყო კავშირი საქართველოსთან. იგი არა მხოლოდ წირავდა ქართულ ენაზე, არამედ ეხმარებოდა მათ მატერიალურად, ამხნევებდა და უნარჩუნებდა ეროვნულ იდენტობას. [1]
• „ქართველი შინდლერი“ და ოსვენციმის გმირობა: მეორე მსოფლიო ომის დროს, ნაცისტური ოკუპაციისას, მამა გრიგოლი სრულიად უშიშრად მალავდა და ეხმარებოდა დევნილებს, მათ შორის ებრაელებსა და ანტიფაშისტური მოძრაობის წევრებს. ამის გამო იგი 1942 წელს გესტაპომ დააპატიმრა და ოსვენციმის (აუშვიცის) საკონცენტრაციო ბანაკში გადაიყვანა. [1, 2]
• უდიდესი მსხვერპლშეწირვა: ბანაკში მამა გრიგოლმა ქრისტესმიერი სიყვარულის უმაღლესი მაგალითი აჩვენა: მან ნებაყოფლობით ჩაანაცვლა გაზის კამერაში სიკვდილმისჯილი მრავალშვილიანი პატიმარი (გადმოცემით, ებრაელი) და მის ნაცვლად მიიღო მოწამეობრივი სიკვდილი. [1, 2]

მისი ეს თავგანწირვა დღემდე ითვლება ქართული და პოლონური სულიერების უდიდეს ერთობლივ ძეგლად. დღეს პოლონეთში, ქალაქ ჩენსტოხოვაში, მოქმედებს მისი სახელობის სამლოცველო, ხოლო ვარშავის უნივერსიტეტში ყოველწლიურად ტარდება გრიგოლ ფერაძის სახელობის საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენცია.

 იოსებ რატილი (ნამდვილი სახელი: იოზეფ ნავრატილი; 1840–1912) იყო ჩეხი მომღერალი (ტენორი), ლოტბარი და ფოლკლორისტი, რომელმაც უდიდესი როლი ითამაშა ქართული ხალხური მუსიკალური საგანძურის გადარჩენასა და განვითარებაში. პრაღის კონსერვატორიის დამთავრების შემდეგ იგი ევროპის წამყვან ოპერებში მღეროდა, თუმცა 1880 წელს გასტროლებით ეწვია თბილისს, სადაც ქართული კულტურით მოიხიბლა და საქართველოში სამუდამოდ დასახლდა. [1, 2, 3, 4, 5]

მისი კავშირი საქართველოსთან და მთავარი დამსახურებები რამდენიმე მნიშვნელოვან ასპექტს მოიცავს:

• „ქართული ხოროს“ ხელმძღვანელობა: 1885 წლიდან იოსებ რატილი სათავეში ჩაუდგა ლადო აღნიაშვილის მიერ დაარსებულ ხალხური სიმღერის პირველ პროფესიულ გუნდს — „ქართულ ხოროს“. მისი ლოტბარობით, 1886 წლის 15 ნოემბერს გუნდმა პირველი საჯარო კონცერტი გამართა, რამაც საზოგადოებაში ნამდვილი ფურორი გამოიწვია. [1, 2, 3]
• სიმღერების ნოტებზე გადატანა: რატილი პირველი იყო, ვინც აკადემიური მუსიკალური განათლების წყალობით, 30-ზე მეტი ქართული ხალხური სიმღერა (მათ შორის „დიამბეგო“, „ალილო“, „გურული ოდელია“, „ცანგალა და გოგონა“) ნოტებზე ჩაწერა და დაამუშავა. ამით მან ხელი შეუშალა ზეპირსიტყვიერად გადაცემული მარგალიტების დაკარგვას. [1, 2]
• მუსიკალური განათლება და კვალი: მის გუნდში იზრდებოდნენ შემდგომში ქართული კლასიკური მუსიკის ფუძემდებლები, მათ შორის ძმები ივანე და ზაქარია ფალიაშვილები. იგი აგრეთვე იყო საქართველოს მუსიკალური საზოგადოების საპატიო თავმჯდომარე. [1, 2]

იოსებ რატილს ახლო მეგობრობა და თანამშრომლობა აკავშირებდა ილია ჭავჭავაძესთან და აკაკი წერეთელთან, რომლებიც მის საქმიანობას აქტიურად უჭერდნენ მხარს. მუსიკოსი გარდაიცვალა თბილისში და დაკრძალულია კუკიის სასაფლაოზე. მისი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ 1983 წელს რეჟისორმა გიორგი კალატოზიშვილმა გადაიღო მხატვრული ფილმი „გმადლობთ, რატილი!“. [1, 2, 3, 4]

იოსებ რატილისა და ილია ჭავჭავაძის ურთიერთობა

ილია ჭავჭავაძე იოსებ რატილის ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური, გავლენიანი და ერთგული მხარდამჭერი იყო. მათი კავშირი სცდებოდა უბრალო ნაცნობობას და ნამდვილ შემოქმედებით თანამშრომლობაში გადადიოდა. [1]

• მორალური და მედიამხარდაჭერა: 1886 წლის 15 ნოემბერს, როდესაც რატილის ხელმძღვანელობით „ქართულმა ხორომ“ პირველი საჯარო კონცერტი გამართა, ილია ჭავჭავაძე დარბაზში იჯდა. კონცერტით აღფრთოვანებულმა ილიამ საკუთარ გაზეთ „ივერიაში“ ვრცელი, საქებარი რეცენზია გამოაქვეყნა, რითაც საზოგადოებას ანსამბლის უდიდესი ეროვნული მნიშვნელობა დაანახვა. [1]
• ფინანსური და მატერიალური დახმარება: გუნდს მუდმივად ჰქონდა სახსრების პრობლემა. ილია, როგორც „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ თავმჯდომარე, რატილს ხშირად უყოფდა ორგანიზაციის ფართს სარეპეტიციოდ და ეხმარებოდა რეგიონალური ტურნეების ორგანიზებაში. [1]
• იდეური თანხვედრა: ილია მიიჩნევდა, რომ ეროვნული თვითშეგნების გაღვიძებისთვის ხალხური სიმღერის სცენაზე გამოტანა გადამწყვეტი იყო. რატილში მან დაინახა პროფესიონალი, რომელსაც შეეძლო ეს იდეა რეალობად ექცია, ამიტომ მას ყოველთვის „ქვეყნის მოყვარულ და პატიოსან კაცად“ ახასიათებდა.

---

კრიტიკა „ევროპული ყაიდის“ გამო

მიუხედავად დიდი აღიარებისა, რატილის მოღვაწეობა უთანხმოებების გარეშე არ წარმართულა. მას, როგორც ევროპული მუსიკალური განათლების მქონე ხელოვანს, ქართველი კრიტიკოსებისა და ფოლკლორისტების ნაწილი ხშირად აკრიტიკებდა.

• მრავალხმიანობისა და კილოების დარღვევა: ქართული ხალხური მუსიკა ეფუძნება სპეციფიკურ, ტრადიციულ იმპროვიზაციასა და უნიკალურ სამხმიანობას. რატილი კი, როდესაც სიმღერებს ნოტებზე გადაიტანდა, მათ ევროპული კლასიკური მუსიკის კანონებს (მაჟორულ-მინორულ სისტემას) უქვემდებარებდა. კრიტიკოსები ამტკიცებდნენ, რომ ამით სიმღერებს „ქართული სული“ აკლდებოდა და ისინი ევროპულ რომანსებს ემსგავსებოდა.
• აკადემიური სიმკაცრე იმპროვიზაციის ნაცვლად: ტრადიციული ქართველი მომღერლები მიჩვეულნი იყვნენ თავისუფალ შესრულებას. რატილმა კი გუნდში მკაცრი აკადემიური დისციპლინა, დირიჟორისადმი მორჩილება და ნოტების ზუსტი მიყოლა მოითხოვა. ბევრი მიიჩნევდა, რომ ეს ზღუდავდა ხალხური სიმღერის ბუნებრივ დინებას.
• რატილის პოზიცია: თავად ჩეხი მუსიკოსი ამ კრიტიკას პრაგმატულად პასუხობდა. მას კარგად ესმოდა, რომ ნოტებზე ფიქსაციის გარეშე ეს სიმღერები საერთოდ გაქრებოდა, ხოლო სცენაზე აკადემიური წესრიგის გარეშე მრავალკაციანი გუნდის მართვა შეუძლებელი იქნებოდა. დრომ აჩვენა, რომ მისმა მიდგომამ — თუნდაც მცირე კომპრომისების ფასად — გადაარჩინა ის საგანძური, რომელსაც მოგვიანებით უკვე მისმა მოსწავლეებმა (მაგალითად, ზაქარია ფალიაშვილმა) მეცნიერული და ავთენტური სახე დაუბრუნეს.

ფილმი „გმადლობთ, რატილი!“ 1983 წელს გადაიღო ცნობილმა რეჟისორმა გიორგი (ტიტე) კალატოზიშვილმა. ეს არის ბიოგრაფიული მუსიკალური დრამა, რომელიც კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ და ჩეხოსლოვაკიური მხარეების ერთობლივი პროდუქტია. [1, 2]

ფილმი კარგად გადმოსცემს იმ ეპოქასა და გარემოს, რომელშიც ჩეხ მუსიკოსს მოუწია მოღვაწეობა: [1, 2]

• კულტურული შოკი და სიყვარული: სიუჟეტი ასახავს იმ მომენტს, როდესაც სამშობლოში არაღიარებული ოპერის მომღერალი იოზეფ ნავრატილი გასტროლებით თბილისში ჩამოდის. იგი იმდენად იხიბლება ქართული ხალხური სიმღერით, მრავალხმიანობითა და სტუმართმოყვარეობით, რომ უარს ამბობს ევროპულ კარიერაზე და ცხოვრების მომდევნო 30 წელს საქართველოს სწირავს. [1, 2]
• ეპოქალური სახეები: ფილმში ნაჩვენებია რატილის ურთიერთობა 1880-იანი წლების ქართულ ინტელიგენციასთან. ჩანს, თუ როგორ უჭერდნენ მას მხარს ეროვნული მოძრაობის ლიდერები და რა სირთულეების გადალახვა უწევდა პირველი პროფესიული გუნდის — „ქართული ხოროს“ ჩამოსაყალიბებლად. [1, 2]
• აქტუალური კრიტიკა: სურათში არ არის მიჩუმათებული ის დისკუსიებიც, რომლებზეც წინა წერილში ვისაუბრეთ. ნაჩვენებია შემოქმედებითი დაპირისპირება იმ ფოლკლორისტებთან, რომლებიც შიშობდნენ, რომ ევროპული განათლების მქონე ლოტბარი ქართულ მუსიკას „გააევროპელებდა“.
• სამსახიობო ანსამბლი: რატილის როლს ჩეხი მსახიობი ვიტ ოლმერი ასრულებს, ფილმში ასევე მონაწილეობენ ცნობილი მსახიობები იმედო კახიანი და კირა ანდრონიკაშვილი. [1, 2]

ეს კინოსურათი არის ერთგვარი მადლიერების აქტი ქართველი ერის მხრიდან იმ უცხოელი ხელოვანის მიმართ, რომელმაც საკუთარი ნიჭი და ენერგია ჩვენი კულტურული მემკვიდრეობის გადარჩენას მოახმარა. [1, 2]

იოსებ რატილის ჩამომავლები ჩეხეთში არ დაბრუნებულან — მათ საქართველოში გააგრძელეს ცხოვრება და მათი ოჯახი თბილისის საზოგადოების განუყოფელ ნაწილად იქცა. [1]

რატილი საქართველოში დაოჯახდა, მისი მეუღლე ნატალია (ნატა) სოხაძე იყო და მათ შეეძინათ შვილები, რომლებმაც ცხოვრება თბილისს დაუკავშირეს. საინტერესოა რამდენიმე ფაქტი მისი შთამომავლების შესახებ: [1]

• თბილისური კერა: რატილის ოჯახი ათეულობით წლის განმავლობაში ცხოვრობდა თბილისში, დღევანდელი ძმები ზუბალაშვილების ქუჩაზე (ყოფილი მთაწმინდის ქუჩა), სადაც მუსიკოსის გარდაცვალების შემდეგაც მისი შვილები და შვილიშვილები ბინადრობდნენ. ეს სახლი თბილისელი ინტელიგენციის ერთ-ერთი შეხვედრის ადგილი იყო. [1]
• ინტეგრაცია ქართულ კულტურაში: იოსებ რატილის შვილები და მომდევნო თაობები სრულად გაქართველდნენ. მათ შეინარჩუნეს მამის მიერ დამკვიდრებული გვარი (რატილი და არა ორიგინალური ჩეხური ნავრატილი). [1, 2]
• შთამომავლების ბედი: წლების განმავლობაში რატილის შვილიშვილები და შვილთაშვილები თბილისში მოღვაწეობდნენ სხვადასხვა სფეროში (მათ შორის ინჟინერიასა და პედაგოგიკაში). მიუხედავად იმისა, რომ საბჭოთა პერიოდში და შემდგომ წლებში ოჯახს მატერიალურად საკმაოდ გაუჭირდა და მათი ისტორიული სახლიც ავარიულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, ისინი სამშობლოდ ყოველთვის საქართველოს მიიჩნევდნენ.
  [1]

ამრიგად, იოსებ რატილმა საქართველს არა მხოლოდ თავისი შემოქმედება დაუტოვა, არამედ აქ დააფუძნა საგვარეულო, რომლის წევრებიც დღესაც ქართული საზოგადოების ნაწილნი არიან.

იოსებ რატილის პირადი არქივის ბედი და მისი ოჯახის კავშირი ჩეხეთის სახელმწიფოსთან კიდევ ერთი თვალსაჩინო მაგალითია იმისა, თუ როგორ დააფასა ორმა ქვეყანამ მისი ღვაწლი.

• პირადი არქივის გადარჩენა: ათეულობით წლის განმავლობაში რატილის უნიკალურ არქივს — მის მიერ ხელით ჩაწერილ ნოტებს, ილია ჭავჭავაძესთან, აკაკი წერეთელსა და სხვა მოღვაწეებთან მიმოწერას, პირად ნივთებსა და ფოტოებს — მისი თბილისელი შთამომავლები საკუთარ სახლში უფრთხილდებოდნენ. მოგვიანებით, ეს ფასდაუდებელი მასალა (მათ შორის უნიკალური ნოტები, სადაც პირველად დაფიქსირდა ქართული სიმღერები) დაცვისა და მეცნიერული შესწავლის მიზნით გადაეცა საქართველოს თეატრის, მუსიკის, კინოსა და ქორეოგრაფიის სახელმწიფო მუზეუმს („ხელოვნების სასახლე“), სადაც იგი დღესაც სათუთად ინახება.
• ჩეხეთის საელჩოს ჩართულობა: საქართველოში ჩეხეთის რესპუბლიკის საელჩოსთვის იოსებ რატილი ორ ქვეყანას შორის კულტურული ხიდის უმთავრესი სიმბოლოა. საელჩო აქტიურად თანამშრომლობს მუსიკოსის თბილისელ შთამომავლებთან. დიპლომატიური წარმომადგენლობა პერიოდულად აფინანსებს და მართავს საიუბილეო საღამოებს, გამოფენებსა და კონცერტებს.
• საფლავის მოვლა: სწორედ ჩეხეთის საელჩოსა და თბილისის მერიის ერთობლივი ძალისხმევით მოხდა კუკიის სასაფლაოზე (კათოლიკეთა უბანში) მდებარე იოსებ რატილის საფლავის რესტავრაცია და მოწესრიგება, რაც ოფიციალური ჩეხური დელეგაციების ვიზიტისას ხშირად ხდება პატივისგების ადგილი.

იოსებ რატილის ისტორია არის იშვიათი მაგალითი იმისა, თუ როგორ შეიძლება ერთმა ადამიანმა სრულიად უცხო ქვეყანაში დაიმკვიდროს მეორე სამშობლო და მისი შთამომავლები დღესაც ამაყობდნენ როგორც ჩეხური ფესვებით, ისე ქართული იდენტობით.