четверг, 6 августа 2026 г.

სად და რა მიწებს, მონასტრებს ფლობდა ოვერონი.

 თავის „ოქროს ხანაში“ (X-XII საუკუნეებში) ათონის ივერონის მონასტერი ფლობდა უზარმაზარ მამულებს, მიწებსა და მონასტრებს (მეტოქებს) როგორც უშუალოდ ათონის ნახევარკუნძულზე, ისე მის ფარგლებს გარეთ — საბერძნეთის სხვადასხვა რეგიონსა და ბიზანტიის იმპერიის უმნიშვნელოვანეს ქალაქებში.

ბიზანტიის იმპერატორების (განსაკუთრებით ბასილი II-ის) მიერ ბოძებული ოქროსბეჭდიანი სიგელების (ქრისოვულების) წყალობით, ივერონი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში უფრო მეტ მიწას ფლობდა, ვიდრე თავად ათონის უპირველესი დიდი ლავრა.

აი, კონკრეტულად რა მიწებსა და ქონებას აკონტროლებდა ივერონი:
1. საკუთრება უშუალოდ ათონის მთაზე (შემოგარენი)

  • კლემენტის მონასტერი: ივერონი აშენდა ძველი, მცირე ზომის ბერძნული სავანის, კლემენტის მონასტრის ბაზაზე, რომელიც იმპერატორმა ოფიციალურად გადასცა თორნიკე ერისთავსა და იოანე მთაწმინდელს. ივერონმა სრულად შეისყიდა და შეიერთა მისი მიმდებარე ტყეები, სანაპირო ზოლი და საძოვრები.
  • მცირე ეკლესიები და კელიები: ივერონის უშუალო შემოგარენში მდებარე ათობით კელია (მათ შორის წმინდა ნიკოლოზის, იოანე ნათლისმცემლისა და წინასწარმეტყველ ელიას სავანეები) მონასტრის პირდაპირ დაქვემდებარებაში და ეკონომიკურ მფლობელობაში იყო.
  • სავაჭრო გემები და ნავმისადგომები: ივერონს ჰქონდა საკუთარი პორტი (არსანა) და ფლობდა რამდენიმე დიდ სავაჭრო გემს, რომლებიც გათავისუფლებულნი იყვნენ ბიზანტიის სახელმწიფო ბაჟისგან (გადასახადებისგან).
2. მიწები და მამულები ქალკედონის ნახევარკუნძულზე (ჰალკიდიკი)
  • სასოფლო-სამეურნეო სავარგულები: ივერონს ეკუთვნოდა უზარმაზარი მიწის ნაკვეთები ათონის საზღვართან ახლოს, ქალაქ ურანოპოლისა და იერიშოსის მიმდებარე ტერიტორიებზე.
  • ზეთისხილის ბაღები და ვენახები: ნახევარკუნძულის სიღრმეში ბერები ფლობდნენ ზეთისხილის პლანტაციებს, წისქვილებსა და ვენახებს, საიდანაც მონასტერში პროდუქტები და ღვინო მიჰქონდათ.
3. დიდი სამფლობელოები და მონასტრები (მეტოქები) საბერძნეთში
მონასტრის გარე სამფლობელოებს, რომლებსაც დედა-მონასტერი მართავდა, „მეტოქები“ ეწოდებოდა. ივერონის უმთავრესი მეტოქები იყო:
  • სალონიკში (თესალონიკი): ივერონი ქალაქ თესალონიკში და მის შემოგარენში ფლობდა რამდენიმე ეკლესიას, სასახლესა და საწყობს. ეს იყო მონასტრის მთავარი ეკონომიკური ბაზა ათონის გარეთ, სადაც ბერები სავაჭრო და დიპლომატიურ საქმიანობას ეწეოდნენ. [1]
  • სტრიმონის ველი (მაკედონია): მდინარე სტრიმონის ნაყოფიერ ხეობაში ივერონს ჰქონდა გადაცემული მთელი სოფლები თავისი გლეხებით, მოჯამაგირეებითა და პირუტყვით. აქედან მიღებული გადასახადებით ფინანსდებოდა მთარგმნელობითი საქმიანობა და ახალი შენობების მშენებლობა. [1]
  • კუნძული ლემნოსი: ეგეოსის ზღვის ამ სტრატეგიულ კუნძულზე ივერონი ფლობდა დიდ მამულებს, რომლებიც მონასტერს ხორბლითა და მარცვლეულით ამარაგებდა.
4. მამულები საქართველოსა და ვლახეთში (რუმინეთი)
საუკუნეების მანძილზე, რადგან მონასტერი ქართული იყო, მას უზარმაზარი ქონება შესწირეს სამშობლოშიც:
  • მამულები საქართველოში: ქართველი მეფეები (დავით აღმაშენებელი, თამარ მეფე) ივერონს სწირავდნენ მთელ სოფლებს, ყმებსა და ვენახებს კახეთსა და ქართლში. ამ მამულებიდან მიღებული შემოსავალი პერიოდულად იგზავნებოდა ათონზე.
  • რუმინეთის (ვლახეთის) შემოწირულობები: გვიან შუა საუკუნეებში, როდესაც საქართველო დასუსტდა, ივერონს მფარველობა ვლახეთის (დღევანდელი რუმინეთი) მართლმადიდებელმა მთავრებმა გაუწიეს. მათ ივერონს დაუმორჩილეს რამდენიმე დიდი რუმინული მონასტერი თავისი მიწებით.
მნიშვნელოვანი ფაქტი: ბიზანტიურ სამართალში ივერონის სამფლობელოებს ჰქონდათ ექსკურსიის (იმუნიტეტის) სტატუსი — ეს ნიშნავდა, რომ მონასტრის მიწებზე არ შედიოდნენ სახელმწიფო გადასახადების ამკრეფები და მთელი შემოსავალი სრულად ხმარდებოდა ივერონის საძმოს.

Комментариев нет: