ისლამის წმინდა ადგილები

 

ისლამში სამი უმთავრესი წმინდა ადგილი არსებობს, რომელთა იერარქია მკაფიოდ არის განსაზღვრული წინასწარმეტყველ მუჰამედის სწავლებებით. ამ ადგილებში შესრულებულ ლოცვას მუსლიმებისთვის განსაკუთრებული სულიერი მადლი და ჯილდო მოაქვს.

აქ მოცემულია ისლამის უწმინდესი ადგილები მათი მნიშვნელობის მიხედვით:

1. ალ-მასჯიდ ალ-ჰარამი (მექა, საუდის არაბეთი) — უპირველესი სიწმინდე

ეს არის ისლამური სამყაროს ცენტრი და უდიდესი მეჩეთი დედამიწაზე.

• ქააბა: მეჩეთის ეზოს ცენტრში დგას კუბური ფორმის შავი ნაგებობა — ქააბა. მუსლიმებს სწამთ, რომ ის იყო პირველი სახლი, რომელიც კაცობრიობამ ღვთის სადიდებლად ააგო (წინასწარმეტყველმა აბრაამმა და მისმა შვილმა ისმაილმა).
• ქიბლა: სწორედ ქააბას მიმართულებით ლოცულობს მსოფლიოს ყველა მუსლიმი დღეში 5-გზის.
• ჰაჯი: ყოველი მუსლიმის მოვალეობაა ცხოვრებაში ერთხელ მაინც ეწვიოს ამ ადგილს მომლოცველობისთვის.

2. ალ-მასჯიდ ან-ნაბავი (მედინა, საუდის არაბეთი) — წინასწარმეტყველის მეჩეთი

მნიშვნელობით მეორე წმინდა ადგილი, რომელიც მუჰამედმა დააარსა მექიდან გაქცევის (ჰიჯრას) შემდეგ.

• მუჰამედის საფლავი: მეჩეთის ტერიტორიაზე, ცნობილი მწვანე გუმბათის ქვეშ, დაკრძალულია წინასწარმეტყველი მუჰამედი, ასევე ისლამის პირველი ორი ხალიფა — აბუ ბაქრი და ომარი.
• ისლამური სახელმწიფოს აკვანი: მედინა გახდა ადგილი, სადაც ჩამოყალიბდა პირველი მუსლიმური საზოგადოება და სახელმწიფო.

3. ალ-აკსას კომპლექსი (იერუსალიმი) — მესამე სიწმინდე

როგორც წინა საუბრებში განვიხილეთ, ეს არის ტაძრის მთაზე მდებარე კომპლექსი, რომელიც მოიცავს ალ-აქსას მეჩეთსა და კლდის გუმბათს.

• პირველი ქიბლა: სანამ მექას მიმართულებით ლოცვა დაწესდებოდა, მუსლიმები სწორედ იერუსალიმისკენ ტრიალდებოდნენ.
• ღამის მოგზაურობა (მირაჯი): ადგილი, საიდანაც მუჰამედი ზეცად ამაღლდა.

---

სხვა მნიშვნელოვანი ადგილები (რეგიონალური და სექტანტური მნიშვნელობის)

მიუხედავად იმისა, რომ ზემოთ ჩამოთვლილი სამი ადგილი საერთოა ყველა მუსლიმისთვის, არსებობს სხვა მნიშვნელოვანი პუნქტებიც:

• ომაიანთა მეჩეთი (დამასკო, სირია): სუნიტური სამყაროს ერთ-ერთი უდიდესი მეჩეთი, სადაც, გადმოცემით, დაკრძალულია იოანე ნათლისმცემლის (წინასწარმეტყველი იაჰიას) თავი. მუსლიმებს ასევე სწამთ, რომ სამყაროს აღსასრულისას იესო ქრისტე (ისა) სწორედ ამ მეჩეთის აღმოსავლეთ მინარეთზე ჩამოვა ზეციდან.
• იმამ ჰუსეინის აკლდამა (ქერბელა, ერაყი): შიიტი მუსლიმებისთვის ეს არის ერთ-ერთი უწმინდესი ადგილი მექასა და მედინას შემდეგ. აქ დაკრძალულია მუჰამედის შვილიშვილი, იმამი ჰუსეინი, რომელიც ქერბელას ბრძოლაში მოწამეობრივად დაიღუპა. შიიტები აქ ყოველწლიურად მილიონობით ასრულებენ მომლოცველობას (არბაინი).
• ნაჯაფი (ერაყი): კიდევ ერთი უმნიშვნელოვანესი შიიტური წმინდა ქალაქი, სადაც დაკრძალულია პირველი შიიტი იმამი და მეოთხე ხალიფა — ალი (მუჰამედის სიძე).

ქააბა და მასში ჩასმული შავი ქვა (არაბ. ალ-ჰაჯარ ალ-ასვადი) ისლამის უმთავრესი სიმბოლოებია. ისინი საუკუნეების მანძილზე უამრავი მისტიკური გადმოცემისა და ისტორიული მოვლენის ეპიცენტრში მოექცნენ.

აი, მათი დეტალური ისტორია და მათ ირგვლივ არსებული რწმენები:

1. ქააბას ისტორია და არქიტექტურა

ქააბა (სიტყვასიტყვით ნიშნავს „კუბს“) არის გრანიტისგან ნაგები ოთხკუთხა შენობა, რომელიც მექაში, ალ-მასჯიდ ალ-ჰარამის მეჩეთის ცენტრში დგას. ის დაახლოებით 13.1 მეტრი სიმაღლისაა.

• პირველი მშენებლები: ისლამური ტრადიციით, პირველი სალოცავი ამ ადგილას პირველმა ადამიანმა, ადამმა ააგო. წარღვნის შემდეგ ნაგებობა განადგურდა, თუმცა მოგვიანებით ის ღვთის ბრძანებით ხელახლა აღადგინა წინასწარმეტყველმა აბრაამმა (იბრაჰიმმა) და მისმა შვილმა ისმაილმა.
• კისვა (შავი გადასაფარებელი): ქააბა დაფარულია ძვირფასი შავი აბრეშუმის გადასაფარებლით, რომელზეც ოქროსა და ვერცხლის ძაფებით ყურანის მუხლებია ქარგული. კისვას ყოველწლიურად, ჰაჯის მომლოცველობის დროს ცვლიან.
• შიდა სივრცე: ქააბას შიგნით არ არის კერპები ან ნახატები. იქ მხოლოდ სამი ხის სვეტი, ოქროსა და ვერცხლის ლამპრები და მარმარილოს იატაკია. კედლებზე კი ყურანის წარწერებია დატანილი.

---

2. მისტიკური შავი ქვა (ალ-ჰაჯარ ალ-ასვადი)

შავი ქვა ჩასმულია ქააბას აღმოსავლეთ კუთხეში (ცნობილია როგორც „რუქნ ალ-ასვად“ — შვიდი ქვის კუთხე), მიწიდან დაახლოებით 1.5 მეტრ სიმაღლეზე. მომლოცველები რიტუალის დროს (ტავაფი) ცდილობენ მას შეეხონ ან აკოცონ.

• ზეციური წარმოშობა: ისლამური მოძღვრებით, ეს ქვა აბრაამს ანგელოზმა გაბრიელმა ზეციდან (სამოთხიდან) ჩამოუტანა, რათა ქააბას მშენებლობისას კუთხის საძირკვლად გამოეყენებინათ.
• რატომ არის შავი? წინასწარმეტყველ მუჰამედის ჰადისების მიხედვით, ქვა თავდაპირველად რძესავით თეთრი და კაშკაშა იყო. თუმცა, საუკუნეების განმავლობაში მასში იმ ადამიანების ცოდვები შეიწოვებოდა, რომლებიც მას ეხებოდნენ, რის გამოც მან ფერი იცვალა და გაშავდა.
• მეცნიერული თეორიები: ვინაიდან ქვის ქიმიური ანალიზისთვის მისი გაბურღვა ან ნიმუშის აღება მკაცრად აკრძალულია, მეცნიერები მხოლოდ გარე დაკვირვებით მსჯელობენ. ყველაზე პოპულარული სამეცნიერო თეორიის მიხედვით, შავი ქვა არის მეტეორიტი, რომელიც ათასობით წლის წინ არაბეთის უდაბნოში ჩამოვარდა.

---

3. ქვის მოპარვა და დაზიანების ისტორია

შავ ქვას საუკუნეების მანძილზე ბევრი ტრაგიკული მოვლენა გადახდა, რის გამოც ის დღეს მთლიანი აღარ არის:

• ხანძარი და მსხვრევა: ახ.წ. 683 წელს, მექას ალყის დროს, ქააბას ცეცხლი გაუჩნდა, რის გამოც ძლიერი სიცხისგან შავი ქვა რამდენიმე ნაწილად გაიბზარა და დაიშალა.
• კარმატების მიერ მოპარვა (930 წელი): ისლამური ისტორიის ყველაზე დრამატული ეპიზოდი უკავშირდება კარმატებს (უკიდურეს შიიტურ სექტას). ისინი თავს დაესხნენ მექას, დახოცეს ათასობით მომლოცველი, მოიპარეს შავი ქვა და თავიანთ დედაქალაქში (დღევანდელი ბაჰრეინის ტერიტორიაზე) წაიღეს. მათ სურდათ, რომ ჰაჯის მომლოცველობა მექას ნაცვლად მათთან გამართულიყო. ქვა მექაში მხოლოდ 23 წლის შემდეგ, დიდი გამოსასყიდის ფასად დააბრუნეს — თუმცა უკვე სერიოზულად დაზიანებული და ნაწილებად დაშლილი.

4. როგორ გამოიყურება ის დღეს?

დღეს შავი ქვა რეალურად წარმოადგენს 8 პატარა ნატეხს, რომლებიც ერთმანეთთანაა დაკავშირებული სპეციალური ფისითა და ცვილით. ეს მასა ჩასმულია მასიურ, ძვირფას ვერცხლის ბუდეში/ჩარჩოში, რომელიც ფორმით თვალს წააგავს. სწორედ ამ ვერცხლის ჩარჩოს ხედავენ ტურისტები და მომლოცველები ფოტოებსა და ვიდეოებში.

ჰაჯი არის ისლამის ხუთი სვეტიდან ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ვალდებულება. ის სრულდება ყოველწლიურად, ისლამური კალენდრის მეთორმეტე თვის — ზულ-ჰიჯას მე-8-დან მე-12 (ან მე-13) დღემდე.

მომლოცველობა შედგება მკაცრად გაწერილი ეტაპებისა და რიტუალებისგან, რომლებიც რამდენიმე დღეზეა გადანაწილებული:

1. იჰრამი (რიტუალური სიწმინდე)

მექაში შესვლამდე მომლოცველები შედიან სულიერი და ფიზიკური განწმენდის მდგომარეობაში, რასაც იჰრამი ეწოდება.

• ჩაცმულობა: მამაკაცები იცვამენ ორ ნაჭერ თეთრ, ნაკერების არმქონე ქსოვილს, რაც სიმბოლურად ყველა ადამიანის თანასწორობას გამოხატავს ღვთის წინაშე (მდიდრისა და ღარიბის გარჩევა შეუძლებელია). ქალები იცვამენ უბრალო, მოკრძალებულ ტანსაცმელს, სახისა და ხელების გამოჩენით.
• აკრძალვები: იჰრამში ყოფნისას იკრძალება თმის ან ფრჩხილების შეჭრა, სუნამოს გამოყენება, ნადირობა, ჩხუბი და სქესობრივი კავშირი.

2. პირველი დღე (8 ზულ-ჰიჯა): ტავაფი, საი და მინაში გამგზავრება

• ტავაფი (შემოვლა): მორწმუნეები მიდიან ალ-მასჯიდ ალ-ჰარამის მეჩეთში და ქააბას საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით ზუსტად 7-ჯერ უვლიან გარს. თითოეული წრის დაწყებისას ისინი ცდილობენ შეეხონ ან აკოცონ შავ ქვას, ან უბრალოდ ხელის აწევით მიესალმონ მას.
• საი (სირბილი): ამის შემდეგ მომლოცველები 7-ჯერ გადადიან და გადმოდიან ორ ბორცვს — საფასა და მარვას შორის. ეს რიტუალი ეძღვნება აბრაამის მეუღლის, აგარის (ჰაჯარის) ხსოვნას, რომელიც უდაბნოში სასოწარკვეთილი ეძებდა წყალს თავისი ჩვილი შვილისთვის, ისმაილისთვის (რის შემდეგაც სასწაულებრივად ამოხეთქა ზამზამის წყარომ).
• მინა: საღამოს მომლოცველები გადადიან მექას მახლობლად მდებარე კარვების ქალაქ მინაში, სადაც ღამეს ლოცვაში ათევენ.

3. მეორე დღე (9 ზულ-ჰიჯა): არაფატის მთის დღე (ჰაჯის კულმინაცია)

ეს არის უმთავრესი დღე. წინასწარმეტყველის თქმით, „არაფატი არის ჰაჯი“ — ამ ეტაპის გამოტოვების შემთხვევაში მომლოცველობა ბათილად ითვლება.

• დგომა (ვუკუფი): შუადღიდან მზის ჩასვლამდე მომლოცველები დგანან არაფატის მთაზე (მოწყალების მთაზე) ან მის გარშემო ველზე. ისინი ინტენსიურად ლოცულობენ, ტირიან და ღმერთს ცოდვების მიტევებას სთხოვენ. ეს ადგილი სიმბოლურად განკითხვის დღესა და ღვთის წინაშე წარდგომას განასახიერებს.
• მუზდალიფა: მზის ჩასვლის შემდეგ მომლოცველები მიდიან მუზდალიფას ველზე. იქ ისინი ღია ცის ქვეშ ათევენ ღამეს და აგროვებენ პატარა კენჭებს მომდევნო დღის რიტუალისთვის.

4. მესამე დღე (10 ზულ-ჰიჯა): ეშმაკის ჩაქოლვა და ყურბან ბაირამი

ეს არის ყველაზე დატვირთული დღე, რომელიც ემთხვევა მსხვერპლშეწირვის დიდ დღესასწაულს (იდ ალ-ადჰა).

• ჯამარატი (ეშმაკის ჩაქოლვა): მომლოცველები ბრუნდებიან მინაში და მუზდალიფაში მოგროვილ 7 კენჭს ესვრიან სპეციალურ დიდ ბოძს (ჯამრათ ალ-აკაბა), რომელიც ეშმაკის სიმბოლოა. ეს განასახიერებს წინასწარმეტყველი აბრაამის მიერ ეშმაკის ცდუნების უარყოფას.
• მსხვერპლშეწირვა: მორწმუნეები სწირავენ ცხოველს (ცხვარს, თხას ან აქლემს). ხორცის უდიდესი ნაწილი ეგზავნება მსოფლიოს გაჭირვებულ მუსლიმებს.
• თმის შეჭრა (ტაჰალული): მამაკაცები თავს იპარსავენ ან თმას ძალიან მოკლედ იჭრიან, ქალები კი თმის ერთ კულულს სიმბოლურად იმოკლებენ. ამით ისინი გამოდიან იჰრამის მკაცრი მდგომარეობიდან.
• განმეორებითი ტავაფი: ისინი კვლავ ბრუნდებიან მექაში ქააბას გარშემო კიდევ ერთი სავალდებულო წრის დასარტყმელად (ტავაფ ალ-იფადა).

5. მეოთხე და მეხუთე დღეები (11-13 ზულ-ჰიჯა)

მომლოცველები კიდევ 2 ან 3 დღეს ატარებენ მინაში, სადაც ყოველდღე სიმბოლურად კვლავ ესვრიან კენჭებს უკვე სამივე ეშმაკის ბოძს (მცირეს, საშუალოსა და დიდს).

6. გამოსამშვიდობებელი ტავაფი (ტავაფ ალ-ვადა)

მექადან და საუდის არაბეთიდან წასვლამდე, მომლოცველები ბოლოჯერ მიდიან დიდ მეჩეთში და ასრულებენ გამოსამშვიდობებელ 7 წრეს ქააბას გარშემო. ამით ჰაჯის მრავალდღიანი, რთული სულიერი და ფიზიკური მარშრუტი ოფიციალურად სრულდება.