დარანები ქართული სამხედრო-საფორტიფიკაციო ხელოვნების ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი, იდუმალი და ეფექტური ელემენტია. ეს არის მიწისქვეშა საიდუმლო თავშესაფრების, ლაბირინთებისა და გვირაბების მთელი სისტემა, რომელსაც ქართველი მოსახლეობა მტრის შემოსევების დროს გადასარჩენად და პარტიზანული ბრძოლებისთვის იყენებდა.
დარანები განსაკუთრებით გავრცელებული იყო სამცხე-ჯავახეთსა და შიდა ქართლში, სადაც ნიადაგი და რელიეფი (ხშირად ვულკანური ან რბილი ქანები) ამის საშუალებას იძლეოდა.
აი, როგორ მუშაობდა დარანების სისტემა ომიანობისას:
1. უხილავი თავშესაფარი მიწის ქვეშ
როდესაც მტერი სოფელს უახლოვდებოდა, მოსახლეობა მიწისზედა სახლებს ტოვებდა და მიწის ქვეშ გადადიოდა.
- შენიღბვა: დარანში შესასვლელი კარგად იყო დამალული — ხშირად სახლის კერაში (ნაცრის ქვეშ), ბეღელში, ქვევრში, ჭაში ან თივის ზვინის ქვეშ. მტერი ცარიელ სოფელში შედიოდა, ვერავის პოულობდა და ჰგონიოდა, რომ ხალხი ტყეში გაიხიზნა.
- მთელი სოფელი მიწის ქვეშ: არსებობდა მრავალსართულიანი და რთული დარანები, სადაც ასობით ადამიანს შეეძლო კვირების განმავლობაში ცხოვრება. იქ იყო საცხოვრებელი ოთახები, სამზარეულოები და პირუტყვის სადგომებიც კი.
2. თავდაცვისა და ხაფანგების სისტემა
დარანები ისე იყო დაპროექტებული, რომ თუ მტერი შემთხვევით შესასვლელს მიაგნებდა, შიგნით ცოცხალი ვერ გადარჩებოდა:
- ვიწრო და დაბალი დერეფნები: გვირაბები იმდენად ვიწრო იყო, რომ იქ მხოლოდ ერთი ადამიანი ეტეოდა, თანაც ძლიერ მოხრილი ან ხოხვით. მძიმედ შეიარაღებული მტერი იქ თავისუფლად ვერ იმოძრავებდა.
- ლოდებით ჩაკეტვა (სოლები): დარანის გადასასვლელები იკეტებოდა დიდი, მრგვალი ლოდებით (ე.წ. "სოლის ქვებით"), რომელთა გაგორება მხოლოდ შიგნიდან იყო შესაძლებელი. გარედან მათი გამოღება ან გატეხვა შეუძლებელი იყო.
- მოულოდნელი ხაფანგები: დერეფნებში გაკეთებული იყო ღრმა ორმოები, რომლებსაც ზემოდან ფიჩხით ნიღბავდნენ. სიბნელეში მიმავალი მტერი ამ ორმოებში ვარდებოდა, სადაც წამახვილებული სარები ხვდებოდა.
3. პარტიზანული თავდასხმები (ზურგში დარტყმა)
დარანებს მხოლოდ დასამალად არ იყენებდნენ, ისინი აქტიური ბრძოლის იარაღი იყო.
- მოულოდნელი გამოჩენა: გვირაბებს გამოსასვლელები ჰქონდა სოფლის სხვადასხვა წერტილში, ტყეში ან კლდეებზე.
- მტრის დაბნევა: ქართველი მეომრები მიწის ქვეშიდან მოულოდნელად ამოყოფდნენ თავს, თავს ესხმოდნენ მოდუნებულ მტერს, რამდენიმე წამში დიდ ზიანს აყენებდნენ და ისევ მიწის ქვეშ უჩინარდებოდნენ. მტერს ექმნებოდა ილუზია, რომ "მოჩვენებებს" ებრძოდა.
4. საინჟინრო გენიალურობა
მიწის ქვეშ ხანგრძლივად დარჩენისთვის ქართველებმა უნიკალური საინჟინრო გადაწყვეტილებები იპოვეს:
- სავენტილაციო შახტები: ჰაერის ცირკულაციისთვის კლდეში ან მიწაში გაყვანილი იყო ვიწრო, მიკლაკნილი ვერტიკალური ჭები. ზემოდან მათი შემჩნევა თითქმის შეუძლებელი იყო.
- საკვები და წყალი: დარანებში წინასწარ ინახებოდა დიდი რაოდენობით ხორბალი, ჩირი და წყალი. გაყვანილი იყო თიხის მილები წყაროებიდან წყლის მისაღებად.
- კვამლის გაფანტვა: საჭმლის მოსამზადებელი კერებიდან კვამლი პირდაპირ ზემოთ არ ადიოდა (მტერი რომ არ მიმხვდარიყო). კვამლს გრძელი, ჰორიზონტალური მილებით შორს, ტყეში ან ბუჩქნარში უშვებდნენ, სადაც ის იფანტებოდა.
დღესდღეობით ასეთი დარანების საინტერესო ნიმუშები აღმოჩენილი და შესწავლილია ჯავახეთში (მაგალითად, ჭაჭკართან, ვარძიის მახლობლად) და შიდა ქართლის სოფლებში, რაც კიდევ ერთხელ ამტკიცებს, თუ რა დიდ გამომგონებლობას იჩენდა ქართველი ხალხი გადარჩენისთვის.
Комментариев нет:
Отправить комментарий