წმინდა ათანასე დიდი ათონელი

 წმინდა ათანასე ათონელისა (რომელსაც ხშირად ათანასე დიდს უწოდებენ ათონის კონტექსტში) და ქართველი ბერების ურთიერთობა იყო უაღრესად თბილი, ძმური და სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი. სწორედ ათანასე ათონელმა, რომელიც ათონის პირველი ორგანიზებული მონასტრის — დიდი ლავრის დამფუძნებელია, გადამწყვეტი როლი ითამაშა ათონზე ქართული დასის ფეხის მოკიდებასა და შემდგომში ივერონის დაარსებაში. [1, 2]

აი, ამ ისტორიული მეგობრობის უმთავრესი დეტალები:

🩸 ეთნიკური კავშირი — დედით ლაზი წმინდანი

ათონური გადმოცემითა და ისტორიული წყაროებით, წმინდა ათანასე ტრაპიზონში დაიბადა, ხოლო დედამისი წარმოშობით ლაზი (კოლხი) იყო. მკვლევართა ნაწილი მიიჩნევს, რომ სწორედ ამ გენეტიკურმა ნათესაობამ განაპირობა მისი განსაკუთრებული სიყვარული, პატივისცემა და განსაკუთრებული მფარველობა ქართველი ბერების მიმართ. [1, 2, 3, 4]

🤫 იოანე მთაწმინდელის შეფარვა და იდუმალება

როდესაც წმინდა იოანე მთაწმინდელი ათონზე ჩავიდა, მას არ უნდოდა საკუთარი ვინაობისა და დიდებულების გამჟღავნება. მან თავი უბრალო გლეხად გაასაღა და ათანასეს დიდ ლავრაში ორი წლის განმავლობაში მზარეულად მსახურობდა.
როდესაც ათანასემ მისი სულიერი სიმაღლე და საერო დიდგვაროვნება შეიტყო, მან იოანე მზარეულობისგან გაათავისუფლა, თავის გვერდით დაისვა, მისი უახლოესი მეგობარი და სულიერი ძმა გახდა და ლავრაში ქართველებისთვის ცალკე კელიები გამოყო. [1, 2]

🏛️ ივერონის დაარსების იდეა და ხელშეწყობა

როდესაც დიდ ლავრაში ქართველი ბერების რიცხვმა იმატა (მათ შორის ჩავიდნენ თორნიკე ერისთავი და ექვთიმე), ათანასე ათონელმა იოანეს ურჩია, რომ ქართველებს საკუთარი, დამოუკიდებელი მონასტერი აეშენებინათ.
ათანასემ მათ გადასცა კლემენტის ძველი სავანე და დაეხმარა ივერონის მშენებლობის ორგანიზებაში. ივერონის პირველი წესდება (ტიპიკონი) სწორედ ათანასეს ლავრის წესდების მიხედვით შეიქმნა. ამის გამო, ივერონის ქტიტორთა (დამფუძნებელთა) სიაში ქართველების გვერდით დღემდე პირველ ადგილზე მოიხსენიება წმინდა ათანასე ათონელი. [1, 2]

📜 უპრეცედენტო ანდერძი — ქართველები ბერძნული ლავრის სათავეში

ათანასე ათონელის უდიდესი ნდობა ქართველების მიმართ მის სიკვდილისწინა ანდერძში (დითეკი) გამოჩნდა:

• ლავრის მმართველად იოანეს დანიშვნა: წმინდა ათანასემ თავის ანდერძში ბერძნების უპირველესი და უდიდესი დიდი ლავრის Epitropos-ად (მზრუნველად, მმართველად) დანიშნა ქართველი ბერი — იოანე მთაწმინდელი. [1, 2]
• მემკვიდრეობა ექვთიმეს: ანდერძის თანახმად, იოანეს გარდაცვალების შემდეგ ეს უმაღლესი სულიერი ძალაუფლება და მთელი ათონის მამასახლისობა მის შვილს, ექვთიმე ათონელს უნდა გადასცემოდა. [1, 2]

ეს იყო უპრეცედენტო შემთხვევა ბიზანტიის ისტორიაში, როდესაც ბერძნულმა საძმომ თავის უპირველეს წინამძღვრად და მფარველად უცხოელი (ქართველი) მამები აღიარა. [1, 2]

---

მთაწმინდური ტრადიცია ამბობს, რომ ათანასე ათონელისა და ქართველი მამების ერთობლივმა მოღვაწეობამ განსაზღვრა ათონის მთის „ინტერნაციონალური“ და კოსმოპოლიტური ხასიათი, სადაც სხვადასხვა ერის მართლმადიდებლები ერთმანეთს პატივს სცემდნენ და ერთად მოღვაწეობდნენ