ყარაჩოხელი და მათი კოდექსი

ყარაჩოხელების კოდექსი ეფუძნებოდა რაინდობას, პატიოსნებას, ღირსებასა და ერთგულებას, რაც მათ ძველი თბილისის მორალურ ხერხემლად აქცევდა. განსხვავებით კინტოებისგან, ყარაჩოხელები (ქალაქელი ამქარი ხელოსნები) ცხოვრობდნენ მკაცრი, დაუწერელი შინაგანი კანონებით, რომლებსაც არასოდეს არღვევდნენ.

მათი ქცევის კოდექსი რამდენიმე მთავარ პრინციპზე იდგა:

1. სიტყვის გატეხვის აკრძალვა

ყარაჩოხელისთვის „სიტყვის კაცობა“ ყველაზე მაღალი ღირებულება იყო. თუ ყარაჩოხელი რამეს შეგპირდებოდათ, ის ამას საკუთარი სიცოცხლის ფასადაც შეასრულებდა. მათ შორის გარიგებები და ხელშეკრულებები ყოველგვარი ქაღალდისა და ხელმოწერის გარეშე, მხოლოდ სიტყვიერი შეთანხმებითა და ხელის ჩამორთმევით ხდებოდა.

2. სუსტების, ობლებისა და ქალების დაცვა

ყარაჩოხელი ქალაქის თავდამსხმელი კი არა, მისი მცველი იყო. ისინი მკაცრად იცავდნენ უბნის წესრიგს. კოდექსი ავალდებულებდა მათ, დახმარებოდნენ გაჭირვებულებს, ქვრივებსა და ობლებს. თუ უბანში ვინმე უსამართლოდ დაიჩაგრებოდა, ყარაჩოხელები იარაღით ან მუშტებით აღადგენდნენ სამართლიანობას. ქალის შეურაცხყოფა ან უპატივცემულობა მათ გარემოში უმკაცრესად ისჯებოდა.

3. ამქრული სოლიდარობა და ქველმოქმედება

ყარაჩოხელები გაერთიანებულნი იყვნენ პროფესიულ საძმოებში (ამქრებში). მათ ჰქონდათ საერთო სალარო, სადაც ყოველი ხელოსანი დებდა გამომუშავებული ფულის ნაწილს. ამ ფულით ისინი ეხმარებოდნენ დაუძლურებულ ოსტატებს, აფინანსებდნენ გარდაცვლილი მეგობრების დაკრძალვას და ზრდიდნენ მათ ობოლ შვილებს.

4. ღირსეული ქეიფი და თავმდაბლობა

მიუხედავად იმისა, რომ ყარაჩოხელებს ძალიან უყვარდათ ორთაჭალის ბაღებში ქეიფი, მათი სუფრის მანერა მკაცრად რეგლამენტირებული იყო:

• არავითარი სიმთვრალე და უმსგავსობა: სუფრაზე ზედმეტის მოსვლა, ბარბაცი, ჩხუბი ან უცენზურო სიტყვები ყარაჩოხელისთვის სირცხვილად ითვლებოდა.
• ვერცხლის თასი: მათ ჰქონდათ ტრადიცია — ძვირფასი ვერცხლის თასით (აზარფეშით ან ყანწით) სვამდნენ, თუმცა თავად ძალიან მოკრძალებულად, თითქმის ასკეტურად ცხოვრობდნენ.
• ფულისადმი დამოკიდებულება: ისინი არასოდეს აგროვებდნენ სიმდიდრეს. მიაჩნდათ, რომ ფული მხოლოდ ყოველდღიური არსებობისა და სხვების დასახმარებლად იყო საჭირო.

5. გარეგნული თავდაჭერილობა

კინტოსგან განსხვავებით, რომელიც მუდამ ცანცარებდა და ხმამაღლა ყვიროდა, ყარაჩოხელი ქუჩაში დადიოდა დინჯად, ამაყად, თავაწეული და აუჩქარებელი ნაბიჯით. მისი შავი ჩოხა მუდამ იდეალურად სუფთა და მოწესრიგებული უნდა ყოფილიყო, რაც მის შინაგან სიწმინდესა და წესრიგს გამოხატავდა.

6. ყარაჩოხელის მატერიალური სიმბოლოები: ვერცხლის ქამარი და იარაღი

ყარაჩოხელის ყოველი ნივთი მის სტატუსსა და შინაგან სამყაროს გამოხატავდა. მათი ატრიბუტიკა რადიკალურად განსხვავდებოდა კინტოების კოსტიუმისგან:

• ვერცხლის ქამარი (ხაზინა): ეს იყო ყარაჩოხელის ყველაზე ძვირფასი ქონება, რომელსაც ის მთელი სიცოცხლე უფრთხილდებოდა. ქამარი მძიმე, მასიური ვერცხლის ფირფიტებისგან მზადდებოდა და მემკვიდრეობით გადადიოდა მამიდან შვილზე. საინტერესოა, რომ გაჭირვების ჟამსაც კი ყარაჩოხელი ქამარს არ გაყიდდა. არსებობდა ერთადერთი გამონაკლისი: თუ მეგობარს ან უბნელს გადასახდელი ვალის გამო საპატიმრო ან თავის მოჭრა ემუქრებოდა, ყარაჩოხელი ქამარს ხსნიდა, დუქნის დახლზე დებდა და ამბობდა: „ეს ჩემი ქამარია, წაიღეთ და მეგობარი განსაცდელისგან იხსენით“.
• იარაღი: ქამარზე ყარაჩოხელს აუცილებლად ეკიდა ვერცხლით მოჭედილი ხანჯალი (ხშირად კაზმული თბილისური ან ლეკური ნამუშევარი). თუმცა, კოდექსის თანახმად, ხანჯლის ქარქაშიდან ამოღება უმიზეზოდ, უბრალო კინკლაობისას, უდიდესი სირცხვილი იყო. იარაღს იყენებდნენ მხოლოდ უკიდურეს შემთხვევაში — სამშობლოს, ქალაქის, უბნის ან სუსტი ადამიანის თავდასხმისგან დასაცავად.