ვარძია და უფლისციხე არა უბრალოდ ციხეები, არამედ კლდეში ნაკვეთი გრანდიოზული საფორტიფიკაციო ქალაქებია, რომლებიც ქართული საინჟინრო აზრის მწვერვალს წარმოადგენენ. მიუხედავად იმისა, რომ ორივე კლდეშია გამოკვეთილი, ისინი სრულიად განსხვავებულ ეპოქებს ეკუთვნიან და თავდაცვის განსხვავებული სტრატეგია ჰქონდათ.
აი, ორივე ციხე-ქალაქის თავდაცვითი სისტემისა და უნიკალურობის დეტალური მიმოხილვა:
1. უფლისციხე — ანტიკური ხანის მიუვალი ციხესიმაგრე
მდებარეობს შიდა ქართლში, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირას. ის კავკასიის ერთ-ერთი უძველესი კლდეში ნაკვეთი ქალაქია (ძვ. წ. II-I ათასწლეულები).
- ბუნებრივი და ხელოვნური ბარიერები: ქალაქი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან დაცულია ციცაბო, მიუვალი კლდეებით. იქ, სადაც ბუნებრივი დაცვა არ ყოფნითა, გამოკვეთილია გიგანტური თავდაცვითი თხრილები.
- მთავარი შესასვლელი და ხაფანგი: ქალაქში შესვლა მხოლოდ აღმოსავლეთიდან, კლდეში გამოჭრილი ვიწრო, ციცაბო გზით იყო შესაძლებელი. თავდამსხმელები ამ გზაზე ამოსვლისას ხდებოდნენ იდეალური სამიზნეები ზემოდან მსროლელთათვის.
- საიდუმლო გვირაბი: უფლისციხეს აქვს დიდი, კლდეში ნაკვეთი საიდუმლო გვირაბი, რომელიც მიწისქვეშ ჩადის მდინარე მტკვარზე. ალყის დროს ამ გვირაბით ხდებოდა ქალაქის მომარაგება წყლით და საჭიროებისას — მეომრების ფარული გადაადგილება.
- კლდის დარბაზები როგორც ბუნკერები: მიწისზედა ნაგებობებისგან განსხვავებით, კლდეში გამოკვეთილ დარბაზებს ვერანაირი საალყო მანქანა, ლოდმტყორცნი თუ ცეცხლი ვერ აზიანებდა.
2. ვარძია — ოქროს ხანის უხილავი სამხედრო ბაზა
მდებარეობს ასპინძის რაიონში (სამცხე-ჯავახეთი) და აშენებულია XII-XIII საუკუნეებში, მეფე გიორგი III-ისა და თამარ მეფის დროს. ეს იყო უმაღლესი დონის სამხედრო-საფორტიფიკაციო საინჟინრო საოცრება.
- მთლიანად უხილავი ციხე: თავდაპირველად ვარძია გარედან საერთოდ არ ჩანდა. ის მთლიანად კლდის წიაღში იყო გამოკვეთილი, გარეთ მხოლოდ ვიწრო სათოფურები და ხვრელები გამოდიოდა. მტერი ხეობაში ისე ჩაივლიდა, რომ ვერც კი ხვდებოდა, თუ მის თავზე 50 000-იანი არმია იყო დაბანაკებული.
- მრავალსართულიანი ლაბირინთი: კომპლექსი 13 სართულად არის განლაგებული და მოიცავს 3000-მდე გამოქვაბულს (დღეს შემორჩენილია 600-მდე). სართულები ერთმანეთს უკავშირდებოდა კლდეში გაყვანილი რთული, ვერტიკალური და ჰორიზონტალური საიდუმლო გვირაბებით.
- წყალმომარაგების საოცარი სისტემა: ვარძიის სიღრმეში დღესაც არის ბუნებრივი წყარო (ე.წ. "თამარის ცრემლები"). გარდა ამისა, კლდეში გამოკვეთილი თიხის მილების საიდუმლო წყალსადენით ქალაქს 3.5 კილომეტრიდან სუფთა წყალი მიეწოდებოდა. ციხეს წყურვილით ვერავინ აიღებდა.
- მოულოდნელი კონტრშეტევის ბაზა: ვარძიას ჰქონდა რამდენიმე საიდუმლო გამოსასვლელი, რომლებიც პირდაპირ მდინარე მტკვრის პირას იხსნებოდა. ქართველ მეომრებს შეეძლოთ მოულოდნელად გამოსულიყვნენ კლდიდან, ზურგიდან დასხმოდნენ თავს მტერს და წამებში ისევ კლდეში გაუჩინარებულიყვნენ.
უფლისციხისა და ვარძიის შედარება
| მახასიათებელი | უფლისციხე | ვარძია |
|---|---|---|
| ეპოქა | ანტიკური და ფეოდალური ხანა [1] | საქართველოს "ოქროს ხანა" (XII-XIII სს.) |
| დაცვის პრინციპი | კლდეზე დაშენებული მიუვალი ციხე [1] | კლდის შიგნით დამალული უხილავი ქალაქი |
| მთავარი ფუნქცია | რელიგიური, პოლიტიკური და თავდაცვითი ცენტრი [1] | სამხედრო ბაზა და თავშესაფარი მტრისგან |
| სუსტი წერტილი | ღია არქიტექტურა (ადვილად შესამჩნევი) | მიწისძვრები (1283 წლის მიწისძვრამ კლდის ფასადი ჩამოაქცია) |
სამწუხაროდ, 1283 წელს მომხდარმა მძლავრმა მიწისძვრამ ვარძიას კლდის გარეკანი მოგლიჯა, რის შემდეგაც მისი შიდა სართულები და გვირაბები გარედან დასანახი გახდა, თუმცა მისი მასშტაბები დღესაც აოგნებს მნახველს.
Комментариев нет:
Отправить комментарий