ქართველი წმინდა მამები - ექვთიმე ათონელი.

 წმინდა ექვთიმე ათონელი (მთაწმინდელი) მართლმადიდებლური სამყაროსა და ქართული კულტურის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური ფიგურაა. სწორედ მან შეასრულა მამის, იოანე მთაწმინდელის ანდერძი და ივერონის მონასტერი მსოფლიო მნიშვნელობის სამეცნიერო და მთარგმნელობით ცენტრად აქცია.

ბერძნები მას სულიერი სიბრძნის გამო „ახალ ოქროპირს“ უწოდებდნენ.

აი, მისი უმნიშვნელოვანესი მოღვაწეობის დეტალები:

🌟 ბავშვობის სასწაულებრივი კურნება და ენების ნიჭი

• სიკვდილის პირას: კონსტანტინოპოლში მძევლობისას პატარა ექვთიმე მძიმედ დაავადდა და სიკვდილის პირას იყო. მამამისმა, იოანემ, იგი მონასტრის ღვთისმშობლის ხატთან მიიყვანა.
• სასწაული: გადმოცემით, ყოვლადწმინდა ღვთისმშობელი გამოეცხადა ბავშვს და უთხრა: „აღსდეგ, ნუ გეშინინ, არამედ განეკურნე და ქართულად უბნობდეო“. ექვთიმე მყისვე განიკურნა და იმ წამიდან ქართული და ბერძნული ენები უზადოდ, სრულყოფილად იცოდა.

📚 გრანდიოზული მთარგმნელობითი მოღვაწეობა

ექვთიმემ შექმნა მთელი მთარგმნელობითი სკოლა. მან ბერძნულიდან ქართულად თარგმნა 50-ზე მეტი უმნიშვნელოვანესი სასულიერო წიგნი, რითაც შეავსო მანამდე არსებული უზარმაზარი ლიტერატურული დეფიციტი საქართველოში.

• რა თარგმნა ქართულად: ბიბლიის წიგნები (მათ შორის სახარების ახალი რედაქცია), იოანე ოქროპირის, ბასილი დიდისა და გრიგოლ ღვთისმეტყველის შრომები, საეკლესიო კანონები და ლიტურგიკული ტექსტები.
• საპირისპირო თარგმანი: ექვთიმემ უდიდესი კვალი დატოვა მსოფლიო ლიტერატურაშიც. მან ქართულიდან ბერძნულად თარგმნა ცნობილი სასულიერო რომანი „სიბრძნე ბალავარისი“ (ბუდას ცხოვრების ქრისტიანული ვერსია). ბერძნულიდან ეს ნაწარმოები მოგვიანებით მთელ ევროპაში გავრცელდა.

👑 ივერონისა და ბერძნული „დიდი ლავრის“ წინამძღვრობა

მამის გარდაცვალების შემდეგ, 1005 წელს, ექვთიმე ივერონის მონასტრის წინამძღვარი გახდა. თუმცა, წმინდა ათანასე ათონელის ანდერძის თანახმად, იგი ამავდროულად განაგებდა მთელ ათონის მთას და ბერძნების უპირველეს დიდ ლავრას.

• სამართლიანი მმართველი: ბერძნულ წყაროებში აღნიშნულია, რომ ექვთიმე ყოველგვარი ეროვნული მიკერძოების გარეშე, თანაბარი სიყვარულით მფარველობდა როგორც ქართველ, ისე ბერძენ ბერებს.
• სიმშვიდის ძიება: საორგანიზაციო და ადმინისტრაციულ საქმეებს ბევრი დრო მიჰქონდა, რაც თარგმნას ხელს უშლიდა. ამიტომ, 1019 წელს ექვთიმემ წინამძღვრობა თავის ნათესავს, გიორგი მაშენებელს გადააბარა, თავის საყვარელ საქმეს — წერას დაუბრუნდა და სრულ ასკეტიზმში ცხოვრობდა.

🕊️ ტრაგიკული გარდაცვალება კონსტანტინოპოლში

1028 წელს ბიზანტიის იმპერატორმა კონსტანტინე VIII-მ ექვთიმე სასწრაფოდ იხმო კონსტანტინოპოლში (სახელმწიფო და საეკლესიო საქმეებზე რჩევის საკითხავად).

დედაქალაქში ყოფნისას, მოხუცებული ექვთიმე ქუჩაში ჯორზე მჯდომი მიდიოდა. უეცრად მასთან მიირბინა ერთმა გლახაკმა მოწყალების სათხოვნელად. ჯორი შეფრთხა, ექვთიმე ძირს გადმოვარდა და მძიმე ტრავმები მიიღო. იგი რამდენიმე დღეში, 1028 წლის 13 მაისს გარდაიცვალა.

საიმპერატორო კარმა და ხალხმა მას უზარმაზარი პატივით მიაგეს ქება. მოგვიანებით მისი წმინდა ნაწილები კონსტანტინოპოლიდან ათონზე გადაასვენეს და ივერონის მონასტერში, მამის გვერდით დაასვენეს.

წმინდა ექვთიმე ათონელის საფლავი ათონის ივერთა მონასტრის უმთავრესი და უდიდესი სულიერი სიწმინდეა, რომელიც დღემდე იზიდავს მომლოცველებს მთელი მსოფლიოდან.

აი, დაწვრილებითი ინფორმაცია იმის შესახებ, თუ სად მდებარეობს იგი, როგორ გამოიყურება და რა ისტორიული მნიშვნელობა აქვს მას:

🏛️ მდებარეობა მონასტერში

წმინდა ექვთიმეს საფლავი მდებარეობს ივერონის კათოლიკონში (ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების მთავარ ტაძარში).

• იგი დაკრძალულია ტაძრის მარცხენა (ჩრდილოეთ) ნავში, სპეციალურად გამოყოფილ სამლოცველო სივრცეში.
• ექვთიმე განისვენებს თავისი მამის, წმინდა იოანე მთაწმინდელის გვერდით. ორივე წმინდანის საფლავი გვერდიგვერდ არის მოწყობილი, რაც სიმბოლურად მათ განუყოფელ სულიერ კავშირს უსვამს ხაზს.

🎨 როგორ გამოიყურება საფლავი დღეს?

საფლავები ბიზანტიური და ათონური ტრადიციების სრული დაცვითაა გაფორმებული:

• მარმარილოს აკლდამები: საფლავები ზემოდან დაფარულია მდიდრული, თეთრი და ნაცრისფერი მარმარილოს ფილებით, რომლებზეც ამოკვეთილია ბიზანტიური ორნამენტები და ჯვრები.
• მუდმივმოქმედი კანდელები: წმინდანთა საფლავების თავზე დღედაღამ ანთია ვერცხლისა და ოქროს უძველესი კანდელები, რომლებსაც ბერები მუდმივად უვლიან.
• ფრესკები: საფლავის კედლებზე გამოსახულია თავად წმინდა ექვთიმესა და იოანეს ხატები, სადაც ისინი სამონასტრო სამოსითა და ხელში გრაგნილებით (მწიგნობრობის სიმბოლოთი) არიან წარმოდგენილნი.

🏺 წმინდა ნაწილების ბედი

მნიშვნელოვანია იცოდეთ, რომ უშუალოდ მარმარილოს საფლავებში დღეს წმინდანთა სრული სხეულები არ ინახება. ათონური ტრადიციის მიხედვით, საუკუნეების წინ მოხდა ნაწილების აღმოყვანება:

• საგანძურში გადატანა: წმინდა ექვთიმესა და მამამისის წმინდა ძვლები (ნაწილები) დასვენებულია სპეციალურ ძვირფას კიდობნებში (ლუკუმებში), რომლებიც ივერონის მონასტრის საკურთხეველსა და საგანძურში ინახება.
• მომლოცველებისთვის გამოსვენება: განსაკუთრებულ დღესასწაულებზე, ან როდესაც მონასტერს ქართველი მომლოცველები და სასულიერო პირები სტუმრობენ, ბერძენი ბერები საკურთხევლიდან ასვენებენ წმინდა ექვთიმეს ნაწილებს (ძირითადად წმინდა თავის ქალას და მარჯვენა ხელს), რათა მორწმუნეებმა მათ თაყვანი სცენ.

🇬🇪 ქართველი მომლოცველების მთავარი წერტილი

მიუხედავად იმისა, რომ მონასტერს დღეს ბერძნები მართავენ, წმინდა ექვთიმესა და იოანეს საფლავებთან ქართველებს ყოველთვის ეძლევათ განსაკუთრებული უფლება:

• ქართველ სასულიერო პირებს შეუძლიათ საფლავთან ქართულ ენაზე აღავლინონ პარაკლისი და შეასრულონ სავედრებელი საგალობლები.
• საფლავზე შეხებითა და ლოცვით მლოცველები სიმბოლურად მადლობას უხდიან „ახალ ოქროპირს“ იმ თავდადებისთვის, რომლითაც მან ქართული კულტურა და ენა გადაარჩინა.