ისლამი და ქრისტიანობა.

 ისლამსა და ქრისტიანობას შორის ბევრი ფუნდამენტური მსგავსება არსებობს, რაც მათ საერთო აბრაამისეული წარმოშობითაა განპირობებული.

ქვემოთ მოცემულია მთავარი მსგავსებები სფეროების მიხედვით:

1. ღმერთის კონცეფცია

• მონოთეიზმი: ორივე რელიგია მკაცრად ერთღმერთიანობას ქადაგებს.
• სამყაროს შემოქმედი: ორივეს სწამს, რომ სამყარო ერთმა ყოვლისშემძლე ღმერთმა შექმნა.
• თვისებები: ღმერთი აღიქმება როგორც მოწყალე, სამართლიანი და ყოვლისმცოდნე.

2. საერთო ისტორია და წინასწარმეტყველები

• აბრაამისეული ფესვები: ორივე რელიგია სათავეს იღებს პატრიარქ აბრაამიდან (იბრაჰიმი).
• საერთო პერსონაჟები: ისლამიც და ქრისტიანობაც პატივს სცემს ბიბლიურ ფიგურებს. მაგალითად: ნოეს (ნუჰი), მოსეს (მუსა) და დავითს (დავუდი).
• იესო და მარიამი: ისლამში იესო (ისა) მიჩნეულია ერთ-ერთ უდიდეს წინასწარმეტყველად, ხოლო დედამისი მარიამი (მარიამი) – განსაკუთრებულად პატივსაცემ, წმინდა ქალად.

3. ესქატოლოგია (სწავლება სამყაროს აღსასრულზე)

• საიქიო ცხოვრება: ორივე რელიგიას სწამს სულის უკვდავების.
• განკითხვის დღე: ორივეს აქვს მოძღვრება სამყაროს დასასრულსა და საყოველთაო განკითხვაზე.
• სამოთხე და ჯოჯოხეთი: არსებობს რწმენა მართალთა დაჯილდოებისა (სამოთხე) და ცოდვილთა დასჯის (ჯოჯოხეთი) შესახებ.

4. ეთიკა და მორალი

• ათი მცნება: მორალური კოდექსის საფუძვლები (კაცის კვლა, ქურდობა, სიცრუე) ორივეში იდენტურად იგმობა.
• მოწყალება: გაჭირვებულთა დახმარება ორივე რელიგიაში უმნიშვნელოვანესი ვალდებულებაა (ქრისტიანული ქველმოქმედება და ისლამური "ზაქათი").
• ლოცვა და მარხვა: ორივე ტრადიცია დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს რეგულარულ ლოცვასა და სულიერ განწმენდას მარხვის საშუალებით.

მიუხედავად საერთო ფესვებისა, ისლამსა და ქრისტიანობას შორის არსებობს ფუნდამენტური თეოლოგიური და პრაქტიკული განსხვავებები.

აქ მოცემულია მთავარი განსხვავებები სფეროების მიხედვით:

1. ღმერთის ბუნება

• ქრისტიანობა: სწამს სამება – ერთი ღმერთი სამ პირში (მამა, ძე და სულიწმიდა). იესო ქრისტე არის ღმერთის განკაცებული ძე.
• ისლამი: მკაცრად უარყოფს სამებას ("თავჰიდი"). ალაჰი არის აბსოლუტურად ერთი, მას არ ჰყავს შვილი და არავის უთანაბრდება.

2. იესო ქრისტეს სტატუსი

• ქრისტიანობა: იესო არის მესია, უფალი, მაცხოვარი და ღვთის ძე, რომელიც ჯვარს ეცვა კაცობრიობის ცოდვების გამოსასყიდად და აღდგა მკვდრეთით.
• ისლამი: იესო (ისა) არის უდიდესი წინასწარმეტყველი და მესია, თუმცა მხოლოდ ადამიანი და არა ღმერთი. ისლამის მიხედვით, ის არ ჯვარცმულა, არამედ ღმერთმა ზეცად აიყვანა.

3. წმინდა წერილები და ავტორიტეტები

• ქრისტიანობა: მთავარი წიგნია ბიბლია (ძველი და ახალი აღთქმა). იესო არის ღვთის საბოლოო გამოცხადება.
• ისლამი: მთავარი წიგნია ყურანი, რომელიც მუჰამედს ანგელოზმა გაბრიელმა უკარნახა. მუჰამედი მიჩნეულია უკანასკნელ და უზენაეს წინასწარმეტყველად.

4. ხსნა და პირველქმნილი ცოდვა

• ქრისტიანობა: არსებობს პირველქმნილი ცოდვის კონცეფცია ადამისა და ევასგან. ხსნა და სულის გადარჩენა შესაძლებელია მხოლოდ იესო ქრისტეს მსხვერპლისადმი რწმენითა და ღვთის მადლით.
• ისლამი: უარყოფს პირველქმნილ ცოდვას. ყოველი ადამიანი იბადება უცოდველი და თავადვეა პასუხისმგებელი საკუთარ ქმედებებზე. გადარჩენა დამოკიდებულია რწმენასა და კეთილ საქმეებზე.

5. რელიგიური პრაქტიკა და კანონი

• ქრისტიანობა: აქცენტი კეთდება სულიერებაზე, სიყვარულსა და საიდუმლოებებში (ნათლობა, ზიარება) მონაწილეობაზე. არ არსებობს მკაცრი სამოქალაქო ან კვებითი კანონები.
• ისლამი: ეფუძნება შარიათს (რელიგიურ კანონს), რომელიც არეგულირებს ცხოვრების ყველა სფეროს. მოიცავს მკაცრ წესებს – 5-გზის ყოველდღიურ ლოცვას ("ნამაზი"), ჰალალურ კვებას (ღორის ხორცისა და ალკოჰოლის აკრძალვა) და მომლოცველობას მექაში ("ჰაჯი").

ისლამსა და ქრისტიანობაში წმინდა დღეებს, დღესასწაულებსა და კალენდრებს განსხვავებული მნიშვნელობა და სტრუქტურა აქვს.

აი, ორივე რელიგიის მთავარი წმინდა დღეები და პერიოდები:

ქრისტიანობა

ქრისტიანული დღესასწაულები ძირითადად იესო ქრისტეს ცხოვრებას, სიკვდილსა და აღდგომას უკავშირდება.

• კვირა დღე: ყოველკვირეული წმინდა დღე. აღნიშნავს ქრისტეს მკვდრეთით აღდგომას, როდესაც მორწმუნეები იკრიბებიან ლიტურგიაზე/წირვაზე.
• აღდგომა: უმთავრესი ქრისტიანული დღესასწაული. აღნიშნავს იესო ქრისტეს მკვდრეთით აღდგომასა და კაცობრიობის ცოდვებისგან გამოხსნას.
• შობა: იესო ქრისტეს ამქვეყნად შობის დღე. (დასავლური ეკლესიები აღნიშნავენ 25 დეკემბერს, ხოლო მართლმადიდებელთა ნაწილი — 7 იანვარს).
• დიდი მარხვა: აღდგომის წინა 40-დღიანი პერიოდი. სულიერი განწმენდის, სინანულისა და ლოცვის დრო.
• სულთმოფენობა: აღდგომიდან მე-50 დღე, როდესაც მოციქულებზე სულიწმიდა გადმოვიდა. ითვლება ქრისტიანული ეკლესიის დაარსების დღედ.

ისლამი

ისლამური დღესასწაულები ეფუძნება მთვარის კალენდარს (ჰიჯრა), ამიტომ მათი თარიღები გრიგორიანულ კალენდართან მიმართებით ყოველწლიურად 11 დღით წინ იწევს.

• პარასკევი (ჯუმა): ყოველკვირეული წმინდა დღე. ამ დღეს მუსლიმები იკრიბებიან მეჩეთში სავალდებულო შუადღის ერთობლივ ლოცვაზე და უსმენენ ქადაგებას (ხუტბა).
• რამადანი: წმინდა თვე, როდესაც ყურანის პირველი მუხლები გამოეცხადა მუჰამედს. მუსლიმები მთელი თვის განმავლობაში მარხულობენ აისიდან დაისამდე (არ ჭამენ, არ სვამენ).
• იდ ალ-ფიტრი (რამაზან ბაირამი): მარხვის გატეხვის დღესასწაული. აღინიშნება რამადანის თვის დასრულებისთანავე და გრძელდება 3 დღე. ახასიათებს საერთო ლოცვები, ნადიმები და საჩუქრები.
• იდ ალ-ადჰა (ყურბან ბაირამი): მსხვერპლშეწირვის დღესასწაული. ეძღვნება წინასწარმეტყველ აბრაამის (იბრაჰიმის) მზაობას, ღვთის მორჩილებისთვის მსხვერპლად შეეწირა თავისი შვილი.
• აშურა: სამგლოვიარო და ხსოვნის დღე. შიიტებისთვის ეს არის წინასწარმეტყველის შვილიშვილის, ჰუსეინის მოწამეობრივი სიკვდილის დღე, ხოლო სუნიტებისთვის — მოსეს მიერ ისრაელიანების ეგვიპტიდან დახსნის დღე.

მორწმუნის მოვალეობები ორივე რელიგიაში განსხვავებული სტრუქტურითა და აქცენტებითაა ჩამოყალიბებული: ისლამში ისინი მკაცრად განსაზღვრულ პრაქტიკულ სვეტებს ეფუძნება, ხოლო ქრისტიანობაში — შინაგან სულიერებაზე, მცნებებსა და საეკლესიო საიდუმლოებებზე.

ქვემოთ მოცემულია მორწმუნეთა ძირითადი ვალდებულებები თითოეულ რელიგიაში:

ისლამი: რწმენის 5 სვეტი

ისლამში მორწმუნის მოვალეობები მკაფიოდ არის სისტემატიზებული და ყველა მუსლიმისთვის სავალდებულოა:

• შაჰადა (რწმენის აღსარება): იმის საჯაროდ დამოწმება, რომ არ არსებობს სხვა ღვთაება ალაჰის გარდა და მუჰამედი მისი წინასწარმეტყველია.
• ნამაზი (სავალდებულო ლოცვა): დღეში 5-გზის ლოცვა დადგენილ საათებში, მექას მიმართულებით.
• ზაქათი (მოწყალება): ყოველწლიური სავალდებულო გადასახადი (საკუთარი ქონების დაახლოებით 2.5%) ღარიბთა და გაჭირვებულთა დასახმარებლად.
• საუმი (მარხვა): რამადანის თვეში საკვების, სასმელისა და ხორციელი სიამოვნებისგან თავის შეკავება აისიდან დაისამდე.
• ჰაჯი (მომლოცველობა): ცხოვრებაში ერთხელ მაინც წმინდა ქალაქ მექას მონახულება, თუ ამის ფინანსური და ფიზიკური შესაძლებლობა არსებობს.

ქრისტიანობა: მცნებები და სულიერი ცხოვრება

ქრისტიანობაში მოვალეობები ეფუძნება ბიბლიურ მცნებებს, ქრისტეს სწავლებებსა და ეკლესიურ ცხოვრებას:

• სიყვარულის მცნება: უპირველესი მოვალეობაა ღმერთის სიყვარული მთელი გულით და მოყვასის (ნებისმიერი ადამიანის) სიყვარული, როგორც საკუთარი თავის.
• ათი მცნების დაცვა: ძველი აღთქმის მორალური კანონების ერთგულება (ღმერთის ერთგულება, მშობლების პატივისცემა, მკვლელობის, ქურდობისა და სიცრუის აკრძალვა).
• საეკლესიო საიდუმლოებებში მონაწილეობა: რეგულარული აღსარება (სინანული) და ზიარება (ქრისტეს სისხლისა და ხორცის მიღება), ასევე ნათლობის აღსრულება.
• ლოცვა და მარხვა: პირადი და ერთობლივი (საკვირაო წირვაზე დასწრება) ლოცვები, ასევე ეკლესიის მიერ დადგენილი მარხვების დაცვა სულიერი განწმენდისთვის.
• წყალობის საქმეები: გაჭირვებულთა, სნეულთა და პატიმართა ფიზიკური და სულიერი დახმარება ("მშიერისთვის პურის მიწოდება, უცხოს შეფარება").