მსოფლიო ისტორიაში სიკვდილით დასჯის გაუქმებას ძალიან საინტერესო, ტალღოვანი ქრონოლოგია აქვს. მიუხედავად იმისა, რომ უძველეს დროშიც არსებობდა დროებითი ჰუმანისტური მცდელობები, პირველი სახელმწიფო, რომელმაც თანამედროვე გაგებით, კონსტიტუციურ დონეზე სრულად და სამუდამოდ გააუქმა სიკვდილით დასჯა ყველა სახის დანაშაულისთვის, იყო ვენესუელა (1853 წელს). [1, 2]
სიკვდილით დასჯის გაუქმების ისტორია ოთხ ძირითად ეტაპად შეგვიძლია დავყოთ:
🏛️ 1. ანტიკური და შუა საუკუნეების ადრეული მცდელობები (დროებითი აკრძალვები)
სანამ ევროპაში აბოლიციონისტური (სასჯელის გაუქმების) მოძრაობა დაიწყებოდა, აზიაში რამდენიმე მონარქმა გამოსცა დროებითი აკრძალვა:
- იაპონია (724 წელი): იმპერატორ შომუს მმართველობისას, ბუდისტური ფილოსოფიის გავლენით, სიკვდილით დასჯა დროებით აიკრძალა. აკრძალვა რამდენიმე ათწლეულს გაგრძელდა. [1]
- ჩინეთი (747 წელი): ტანის დინასტიის იმპერატორმა ქსუანზონგმა სიკვდილით დასჯა გააუქმა და იგი გადასახლებით ან გამათრახებით შეცვალა. თუმცა, მისი გარდაცვალების შემდეგ სასჯელი კვლავ აღდგა. [1]
💡 2. განმანათლებლობის ეპოქა და პირველი მყარი ნაბიჯები ევროპაში
XVIII საუკუნეში იტალიელი კრიმინალისტის, ჩეზარე ბეკარიას წიგნმა „დანაშაულისა და სასჯელის შესახებ“ მსოფლიო შეძრა. მან სამართლებრივად დაასაბუთა, რომ სიკვდილით დასჯა არის არა სამართლიანობა, არამედ სახელმწიფოს მიერ ჩადენილი მკვლელობა. ამას მოჰყვა:
- ტოსკანის საჰერცოგო (1786 წელი): დღევანდელი იტალიის ტერიტორიაზე არსებულმა ამ სახელმწიფომ, ჰერცოგ ლეოპოლდ II-ის მეთაურობით, ევროპის ისტორიაში პირველად სრულად გააუქმა სიკვდილით დასჯა და გაანადგურა წამების ყველა იარაღი. 30 ნოემბერი (ამ რეფორმის დღე) დღეს მსოფლიოში აღინიშნება, როგორც „სიცოცხლის დღე“. [1]
- სან-მარინო (1865 წელი): ამ პატარა რესპუბლიკამ ოფიციალურად 1865 წელს გააუქმა სასჯელი. საინტერესოა, რომ სან-მარინოში ბოლო სიკვდილით დასჯა მანამდე ბევრად ადრე, 1468 წელს მოხდა. [1]
🌎 3. პირველი სრული გაუქმება ეროვნულ დონეზე (ამერიკის კონტინენტი)
ამერიკის კონტინენტზე პროცესები უფრო სწრაფად განვითარდა:
- მიჩიგანის შტატი, აშშ (1846 წელი): გახდა პირველი ინგლისურენოვანი ტერიტორია მსოფლიოში, რომელმაც გააუქმა სიკვდილით დასჯა მკვლელობისთვის (თუმცა შეინარჩუნა სახელმწიფო ღალატისთვის). [1, 2, 3]
- ვენესუელა (1853 წელი): გახდა მსოფლიოში პირველი სუვერენული ქვეყანა, რომელმაც კონსტიტუციით აკრძალა სიკვდილით დასჯა აბსოლუტურად ყველა დანაშაულისთვის, ყოველგვარი გამონაკლისის გარეშე. [1, 2]
- კოსტა-რიკა (1882 წელი): კიდევ ერთი ლათინოამერიკული ქვეყანა, რომელმაც ადრეულ ეტაპზევე სამუდამოდ თქვა უარი ამ სასჯელზე.
🇪🇺 4. ევროპული ქვეყნების ტალღა (XIX-XX საუკუნეები)
ევროპაში პროცესი ეტაპობრივად წარიმართა:
- პორტუგალია (1867 წელი): პირველი დიდი ევროპული ქვეყანა, რომელმაც სამოქალაქო დანაშაულებისთვის გააუქმა სიკვდილით დასჯა.
- ნიდერლანდები (1870 წელი): მშვიდობიანობის დროს ჩადენილი დანაშაულებისთვის სასჯელი სრულად ამოიღო კანონმდებლობიდან.
- გერმანია (1949 წელი): მეორე მსოფლიო ომისა და ნაცისტური რეჟიმის საშინელებების შემდეგ, დასავლეთ გერმანიამ ახალ კონსტიტუციაში (ძირითად კანონში) პირდაპირ ჩაწერა სიკვდილით დასჯის აბსოლუტური აკრძალვა.
- დიდი ბრიტანეთი და საფრანგეთი: ბრიტანეთმა საბოლოოდ 1965 წელს თქვა უარი, ხოლო საფრანგეთმა — 1981 წელს (სადაც მანამდე სასჯელის აღსრულების მთავარი იარაღი გილიოტინა იყო). [1, 2, 3]
📊 ისტორიული პიონერების ქრონოლოგია
| ქვეყანა / რეგიონი | გაუქმების წელი | თავისებურება |
|---|---|---|
| ტოსკანის საჰერცოგო | 1786 წ. | პირველი ევროპაში (საკანონმდებლო დონეზე) |
| მიჩიგანი (აშშ-ის შტატი) | 1846 წ. | პირველი ინგლისურენოვანი მთავრობა მსოფლიოში |
| ვენესუელა | 1853 წ. | პირველი დამოუკიდებელი ქვეყანა მსოფლიოში (სრული აკრძალვა) |
| პორტუგალია | 1867 წ. | პირველი დიდი ევროპული სახელმწიფო |
| საქართველო | 1921 წ. | პირველი სრული კონსტიტუციური აკრძალვა რეგიონში |
დღეისათვის მსოფლიოს ქვეყნების უმრავლესობაში (110-ზე მეტ სახელმწიფოში) სიკვდილით დასჯა სრულად გაუქმებულია. თუ გაინტერესებთ, შეგვიძლია განვიხილოთ:
Комментариев нет:
Отправить комментарий