1921 წლის 21 თებერვალს მიღებული კონსტიტუცია და დღეს მოქმედი 1995 წლის კონსტიტუცია საქართველოს სახელმწიფოებრიობისა და სამართლებრივი აზროვნების ორი უმნიშვნელოვანესი სვეტია.
ორივე დოკუმენტი ეფუძნება თავისუფლების, დემოკრატიისა და სუვერენიტეტის იდეალებს, თუმცა მათ შორის არის როგორც ეპოქალური მსგავსებები, ისე სერიოზული სტრუქტურული განსხვავებები [archive.gov.ge].
🤝 მთავარი მსგავსებები
ეს ორი კონსტიტუცია აჩვენებს საქართველოს სამართლებრივ უწყვეტობას, რაც 1995 წლის დოკუმენტის პრეამბულაშიცაა ხაზგასმული:
- დემოკრატიული რესპუბლიკა: ორივე კონსტიტუციით საქართველო დეკლარირებულია როგორც სუვერენული, ერთიანი და დემოკრატიული რესპუბლიკა, სადაც ძალაუფლების წყარო ხალხია.
- ადამიანის ფუნდამენტური უფლებები: ორივე დოკუმენტი დიდ ადგილს უთმობს სიტყვის, პრესის, შეკრების, აღსარებისა და სინდისის თავისუფლებას.
- გენდერული თანასწორობა: 1921 წლის კონსტიტუცია თავისი დროისთვის რევოლუციური იყო, რადგან ქალებსა და მამაკაცებს თანაბარი პოლიტიკური და სამოქალაქო უფლებები მიანიჭა. ეს პრინციპი უცვლელად გადმოვიდა 1995 წლის კონსტიტუციაშიც.
- სასიკვდილო განაჩენის გაუქმება: 1921 წელს საქართველომ მსოფლიოში ერთ-ერთმა პირველმა გააუქმა სიკვდილით დასჯა. 1995 წლის კონსტიტუციამაც (შემდგომი ცვლილებებით) სრულად აკრძალა ეს სასჯელი.
- ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტი: მართლმსაჯულებაში ხალხის ჩართულობის (ნაფიცი მსაჯულების) იდეა ორივე კონსტიტუციის ნაწილია.
⚖️ მთავარი განსხვავებები
მთავარი განსხვავება მმართველობის ფორმასა და სახელმწიფო ინსტიტუტების მოწყობაში მდგომარეობს:
1. მმართველობის მოდელი და პრეზიდენტის ინსტიტუტი
- 1921 წელი: ქვეყანაში არ არსებობდა პრეზიდენტის პოსტი. საქართველო იყო ულტრა-საპარლამენტო რესპუბლიკა. აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაური იყო მთავრობის თავმჯდომარე, რომელსაც ერთი წლის ვადით ირჩევდა პარლამენტი.
- 1995 წელი: შემოიღო პრეზიდენტის ინსტიტუტი. მიუხედავად იმისა, რომ დღეს საქართველო საპარლამენტო მოდელია, პრეზიდენტი მაინც რჩება სახელმწიფოს მეთაურად და ნეიტრალურ არბიტრად, განსხვავებით 1921 წლის მოდელისგან.
2. საკონსტიტუციო კონტროლი
- 1921 წელი: არ არსებობდა სპეციალიზებული ორგანო (საკონსტიტუციო სასამართლო), რომელიც შეამოწმებდა კანონების შესაბამისობას კონსტიტუციასთან. მიიჩნეოდა, რომ პარლამენტი (ხალხის ნება) თავად იყო უზენაესი.
- 1995 წელი: შეიქმნა დამოუკიდებელი საკონსტიტუციო სასამართლო, რომელიც იცავს კონსტიტუციის უზენაესობას და შეუძლია გააუქმოს პარლამენტის მიერ მიღებული არაკონსტიტუციური კანონები.
3. ტერიტორიული მოწყობა და ავტონომიები
- 1921 წელი: კონსტიტუციამ პირდაპირ აღიარა ადგილობრივი ავტონომია სამი რეგიონისთვის: აფხაზეთი (სოხუმის ოლქი), აჭარა (ბათუმის ოლქი) და ზაქათალა.
- 1995 წელი: ქვეყნის ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევის გამო (აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის ოკუპაცია), კონსტიტუციამ ტერიტორიული მოწყობის საბოლოო განსაზღვრა გადადო ქვეყნის იურისდიქციის სრულ აღდგენამდე.
4. საგარეო პოლიტიკური ვექტორი
- 1921 წელი: დოკუმენტი ორიენტირებული იყო მუდმივ ნეიტრალიტეტზე და საერთაშორისო სამართლის პრინციპების პატივისცემაზე.
- 1995 წელი: (დღევანდელი რედაქციით) შეიცავს მკაფიო 78-ე მუხლს, რომელიც სახელმწიფოს ავალდებულებს ყველაფერი გააკეთოს ევროკავშირსა და ნატოში ინტეგრაციისთვის.
📊 შეჯამება: მსგავსება-განსხვავების მატრიცა
| შედარების კრიტერიუმი | 1921 წლის კონსტიტუცია | 1995 წლის კონსტიტუცია (დღევანდელი) |
|---|---|---|
| სახელმწიფოს მეთაური | არ არსებობდა (მთავრობის თავმჯდომარე) | საქართველოს პრეზიდენტი |
| საკონსტიტუციო სასამართლო | არ არსებობდა | ფუნქციონირებს აქტიურად |
| სიკვდილით დასჯა | გაუქმებული იყო | გაუქმებულია |
| ქალთა უფლებები | სრული თანასწორობა | სრული თანასწორობა |
| საგარეო ორიენტირი | ნეიტრალიტეტი | პროევროპული და პროატლანტიკური კურსი |
| საარჩევნო სისტემა | სრულად პროპორციული | სრულად პროპორციული |
Комментариев нет:
Отправить комментарий