ყურანის ავტორები

 მუსლიმური რწმენით, ყურანს არ ჰყავს მიწისერი ავტორი, რადგან ის არის უზენაესი ალაჰის (ღმერთის) სიტყვა, რომელიც წინასწარმეტყველ მუჰამედს ანგელოზ ჯაბრაილის (გაბრიელის) მეშვეობით ზეგარდმოევლინა.

თუმცა, ისტორიული და ტექსტოლოგიური თვალსაზრისით, ყურანის, როგორც წიგნის, ჩამოყალიბებასა და ჩაწერაში მთავარი როლი ითამაშეს შემდეგმა პირებმა:

• წინასწარმეტყველი მუჰამედი: ის თავად არ წერდა (ისლამური ტრადიციით ის წერა-კითხვის უცოდინარი იყო), მაგრამ 23 წლის განმავლობაში ზეპირად გადმოსცემდა მიღებულ გამოცხადებებს, რომლებსაც მისი მიმდევრები იმახსოვრებდნენ.
• მწერლები (ქათიბები):
  მუჰამედის სიცოცხლეშივე მისი რამდენიმე თანამგზავრი (საჰაბა) ალაჰის სიტყვებს სხვადასხვა მასალაზე (ტყავი, პაპირუსი, ძვლები, ბრტყელი ქვები) იწერდა. მათ შორის ყველაზე ცნობილი იყო ზეიდ იბნ साबितი (Zayd ibn Thabit).
• ხალიფა აბუ ბაქრი: მუჰამედის გარდაცვალების შემდეგ, პირველმა ხალიფამ ბრძანა ყველა ჩაწერილი ფრაგმენტის შეგროვება და ერთ ხელნაწერად გაერთიანება, რათა ტექსტი არ დაკარგულიყო.
• ხალიფა უსმან იბნ აფანი: მესამე ხალიფას მმართველობისას (VII საუკუნის შუა წლებში) შეიქმნა ყურანის ერთიანი, სტანდარტული წერილობითი ვერსია (უსმანის მუსჰაფი), რათა თავიდან აეცილებინათ კითხვისა და გამოთქმის სხვადასხვაობა. სწორედ ეს ვერსია გადაწერეს და გაავრცელეს მთელ ისლამურ სამყაროში, ხოლო დანარჩენი ვარიანტები განადგურდა.

1. ყურანის ზეპირად გადაცემა და დამახსოვრება

ისლამურ კულტურაში ზეპირსიტყვიერებას უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა. წინასწარმეტყველ მუჰამედის გარემოცვაში (საჰაბებში) წერა-კითხვა ბევრმა არ იცოდა, თუმცა მათ გააჩნდათ ფენომენალური მეხსიერება.

• ჰაფიზები: ადამიანებს, რომლებმაც ყურანი სრულად იცოდნენ ზეპირად, ჰაფიზები (მცველები) ეწოდებოდათ. გამოცხადებისთანავე, მუჰამედი ტექსტს მიმდევრებს უზიარებდა, ისინი კი მას იზეპირებდნენ და ყოველდღიურ ლოცვებში (ნამაზში) იმეორებდნენ.
• Ramadan-ის ტრადიცია: ისლამური გადმოცემით, ყოველი რამადანის თვეში ანგელოზი ჯაბრაილი მუჰამედთან ერთად მთლიან ყურანს თავიდან ბოლომდე გადაიკითხავდა, რათა ტექსტის სიზუსტე შეემოწმებინათ. წინასწარმეტყველის გარდაცვალების წელს მათ ეს ორჯერ გააკეთეს.
• გადამოწმების სისტემა: როდესაც ტექსტის წერილობითი შეგროვება დაიწყო, ნებისმიერ ჩაწერილ მუხლს მხოლოდ იმ შემთხვევაში იღებდნენ, თუ ორ სხვადასხვა ჰაფიზს (ზეპირად მცოდნეს) შეეძლო დაედასტურებინა, რომ ეს ტექსტი ზუსტად ასე მოისმინეს მუჰამედისგან.

2. ზეიდ იბნ साबितის (Zayd ibn Thabit) როლი ტექსტის კოდიფიკაციაში

ზეიდ იბნ साबितი იყო წინასწარმეტყველ მუჰამედის პირადი მდივანი და ერთ-ერთი ყველაზე განათლებული ანსარი (მედინელი მიმდევარი). მას განსაკუთრებული როლი ჰქონდა ყურანის ორ უმნიშვნელოვანეს ეტაპზე:

• პირველი ეტაპი (ხალიფა აბუ ბაქრის დროს): იამამას ბრძოლაში (მუჰამედის გარდაცვალებიდან მალევე) ბევრი ჰაფიზი დაიღუპა. ომარ იბნ ალ-ხატაბის ინიციატივით, ხალიფა აბუ ბაქრმა ზეიდს დაავალა ყურანის ყველა ფრაგმენტის ერთად შეგროვება. ზეიდი თავდაპირველად უარზე იყო, რადგან „აკეთებდა იმას, რაც თავად წინასწარმეტყველს არ გაუკეთებია“, თუმცა ბოლოს დათანხმდა. მან შექმნა პირველი ოფიციალური ხელნაწერი (მუსჰაფი), რომელიც მკაცრი კრიტერიუმებით გადამოწმდა.
• მეორე ეტაპი (ხალიფა უსმანის დროს): როდესაც ისლამური სახალიფო გაფართოვდა და მასში სხვადასხვა ეთნოსის ხალხი შევიდა, გაჩნდა საშიშროება, რომ ყურანი სხვადასხვა დიალექტითა და არასწორი გამოთქმით წაეკითხათ. ხალიფა უსმანმა კვლავ ზეიდ იბნ साबितს დაავალა სპეციალური კომისიის ხელმძღვანელობა.
• ზეიდმა და მისმა ჯგუფმა გადახედეს პირველ ხელნაწერს და ტექსტი დაასტანდარტეს ყურაიშების დიალექტზე (დიალექტი, რომელზეც მუჰამედი საუბრობდა). სწორედ ზეიდის მიერ გაწეული მუშაობის შედეგია ის ყურანი, რომელსაც მუსლიმები დღეს მთელ მსოფლიოში კითხულობენ.

3. ისლამური და დასავლური აკადემიური ხედვის განსხვავება

ყურანის წარმოშობის საკითხზე რელიგიურ ტრადიციასა და თანამედროვე საერო მეცნიერებას შორის არსებობს ფუნდამენტური სხვაობები:

ასპექტი	ისლამური (ტრადიციული) ხედვა	დასავლური (აკადემიური/ისტორიული) ხედვა
ავტორობა	ტექსტი 100%-ით ღვთიური წარმოშობისაა (ალაჰის სიტყვაა). მუჰამედი მხოლოდ მისი გადმომცემი იყო.	ტექსტის ავტორი არის მუჰამედი (ან რამდენიმე პირი მის გარემოცვაში), რომელმაც მოახდინა იდეების სინთეზი.
წყაროები	ყურანი არის აბსოლუტურად დამოუკიდებელი და საბოლოო გამოცხადება.	ტექსტზე აშკარა გავლენა აქვს იმდროინდელ არაბულ პოეზიას, იუდაიზმსა და ქრისტიანობას (განსაკუთრებით სირიულ ქრისტიანულ ტრადიციებს).
ტექსტის უცვლელობა	დღევანდელი ყურანი ზუსტად, ასო-ასო ემთხვევა იმას, რაც მუჰამედმა თქვა. არანაირი ცვლილება არ მომხდარა.	VII საუკუნის ხელნაწერები (მაგ. ბირმინგემის ყურანის მანუსკრიპტი) ადასტურებს, რომ ტექსტის ჩონჩხი მართლაც ადრეულია, თუმცა დიაკრიტიკული ნიშნები (ხმოვნები და წერტილები) საუკუნეების განმავლობაში იხვეწებოდა სრული სტანდარტიზაციისთვის.
ქრონოლოგია	სურები (თავები) დაყოფილია მექურ და მედინურ პერიოდებად, თუმცა წიგნში ისინი არ არის დალაგებული ქრონოლოგიურად, არამედ ძირითადად სიგრძის მიხედვით (გრძელიდან მოკლისკენ).	დასავლელი მეცნიერები (მაგ. თეოდორ ნიოლდეკე) ცდილობენ ყურანის სურების ზუსტი ისტორიულ-ქრონოლოგიური თანმიმდევრობის აღდგენას, რათა დაინახონ, როგორ იცვლებოდა მუჰამედის თეოლოგიური და პოლიტიკური ხედვები დროთა განმავლობაშ